Jansmabergum.nl 

op zoek naar betekenis 

 


De broers Doeke en Tijs Jansma rond 1811 en de naamgeving Jansma

Doeke Sjoerds Jansma (1748 Twijzel- 1794 Bergum, 67 jaar) 

en 

Tijs Sjoerd Jansma (1788 Bergum- 1855 Bergum, 67 jaar).






Het gezin Van Doeke en Tijs.

Doeke Sjoerds Jansma was de oudste en Tijs Sjoerds Jansma de jongste van de kinderen van Sjoerd Doekes en Antje Tijsses. Daartussen zaten de zusjes Joukjen en Baukjen ( de Nederlandse schrijfwijze is Baukjen en Joukjen, maar ik houdt de Friese schijfwijze aan: Joukje en Baukje). In het vorige hoofdstuk werden de ouders Sjoerd Doekes en Antje Tijsses al beschreven. 



Doeke, Joukje, Baukje  en Tijs groeien op in het Meester Kleermakersgezin in Bergum aan de Schoolstraat. Het noodlot slaat toe in 1794 als hun vader Sjoerd plotseling overlijdt met 45 jaar. Hun moeder Antje Tijsses blijft achter met de kinderen. Gelukkig is de oudste zoon Doeke al 18 jaar, en hij had het kleermakersvak van zijn vader geleerd. Joukje was 17 jaar, Baukje  9 jaar en Tijs was nog maar 5 jaar. Doeke en Joukje moesten nu samen met hun moeder de kost verdienen. Doeke was al kleermaker, en ging in de leer om de Meester proef te doen. In Burgum waren meerdere kleermakers en iedereen kende elkaar, dus een leerplek in Burgum was gauw gevonden. 


Doeke zal als oudste broer onwillekeurig de rol van vader voor Tijs op zich hebben genomen. Tijs had van Doeke het kleermakersvak geleerd, en er werd gedacht dat ook de volgende generatie  het kleermakersgilde ging doorgegeven, maar bij Tijs liep het anders. Doeke werd wel Meester kleermaken, tailleur ook genoemd in de Franse tijd, en zijn zusters Joukje en Baukje waren beide naaisters voor hun huwelijk. 


Samen nemen de broers de naam ‘Jansma’ aan in december 1811, en de naam werd waarschijnlijk gekozen vanuit de vader van hun moeder, pake Tijs Jans.  


1811 De naam Jansma wordt gekozen voor de familie.

Op vrijdag 27 december 1811, daags na Kerst tijdens de Napoleontische tijd, nemen Doeke en zijn broer Thijs de naam Jansma aan. Doeke was net een week geleden 36 jaar geworden, en zijn broer Thijs was 23 jaar. Op dat moment zijn beide mannen nog ongetrouwd. Of ze hun toekomstige vrouwen al kenden is mij onbekend. Joukje hun zus is op dat moment 35 jaar en nog ongehuwd, en zij zal ergens als naaister hebben gewerkt. Baukje was 27 jaar en zal ook als naaister gewerkt hebben. 

Waarom de naamgeving speciaal eind december, de laatste dag van het jaar, gebeurde is mij niet duidelijk (Keizerlijk Decreet 11 augustus 1811 verplichting familienaam) . 

Nogmaals terugkomend op de keus voor de naam Jansma: 

Normaal gesproken zou de naam 'Sjoerdsma' gekozen moeten worden. Vader Sjoerd Doekes was echter al in 1793 overleden met 43 jaar. Moeder Antje Tijsses vader heette Tijs Jans en Antje was opgegroeid bij haar tante Joukje, de zus van haar vader. Tante Joukje en haar man waren kinderloos gebleven, en heeft alle kinderen nog gekend van haar pleegkind Antje, en wist dat er kinderen naar haar werden vernoemd. Antje zal geërfd hebben van haar tante en oom en nauw betrokken zijn geweest bij de familie. De familienaam had ook 'Tijsses' kunnen zijn, omdat Antjes' vader Tijs Jans heette. Ze hebben gekozen voor de nazaten van de 'Jans'. Tijs Jans kwam trouwens uit Twijzel en zijn zus Joukje uit Jistrum en beide werden rond 1720-1730  geboren. 



Een document met naam Jansma bij de Burgerlijke Stand in Burgum.

 

De naam ‘Jansma is vanaf die datum officieel! Dit document bevestigd dat Tijs Jansma ingeschreven staat bij de Mairie Burgum (Marie is de gemeente). We hebben ook het naamgevings document van  zijn broer Doeke Jansma.



Okke:13-4-2012

"Op 27 Dec. 2001 soe it eins 200 jier lyn weze dat der yn Burgum 2 opsketten brourren tegearre besletten ha op deselde dei der oan it kantoar fan de Mairie Bergum, de namme Jansma oan te nimmen. Sunt 1995, doe ik begun bin mei dat famylje undersyk, ha’k om in reden socht werom se dy namme JANSMA oannommen ha mar bin der neat wizer fan wurden. It soe wat te meitsjen hawwe moatte mei in Jan, mar der wie ek gjin Jan yn dy tiid yn de famylje'. 

'Ik ha wol fun dat der yn 1811 Jansmas op de Burgumerdaam wennen mar dat wie ek hielendal gjin famylje.

Miskien hat der in ferbining fan de 2 frijgesellen DOEKE & SJOERD mar dy ha’k, oan’t no ta, nog net fine kint.

Harren susters Joukje en Baukje ,steane ek net yn de registers dat se de namme yn de Mairie Burgum oannommen ha, mar skriuwe har wol as Jansma. De namme Joukje heart ek net by us famylje en ha de reden der ek fan utfun en wert dy namme dus dan weikomt – jildsaak wer he en der ek mear oer letter'.




Na de naamsgeving eind december 1811, kwam het in dit voormalige gezin in een stroomversnelling. Ik meende dat Antje de kost als wasvrouw moest verdienen in Burgum tijdens de Napoleontische tijd. Er trokken natuurlijk veel soldaten door Burgum, vooral de trek naar Rusland was berucht. In 1812 trouwde Joukje als eerste, en in 1814 trouwden Tijs, Joukje en Doeke. 


In het hoofdstuk 'Sjoerd Doekes en Antje Tijsses vóór 1800' worden Doeke, Joukje en Baukje ook al beschreven, maar het gaat hier meer om het huwelijk en de data. 

Joukje

Als eerste in het gezin trouwde Joukje, met Tjeerd Hendrik Poutsma, een Meester Kleermaker uit Burgum, in maart 1812 in Burgum. Joukje en Tjeerd zetten de traditie voort van het gilde. Joukje heeft misschien lang voor haar moeder gezorgd, want ze trouwde pas op haar 35e jaar.Mem Antje overleed een paar maand in augustus 1812, 64 jaar. 

Een opmerking, gevonden in een document

Vreemd is dat er vermeldt staat in een document dat Joukje (zuster van Doeke en Tijs) op haar haar trouwdag op 13 maart 1812 (met Tjeerd Hendriks  Poutsma)  ‘niet weet waar haar moeder is’;  hiermee wordt haar moeder Antje Tijsses bedoeld. Jouckjen trouwde toen ze 35 jaar was. Moeder Antje Tijsses stierf als weduwe op 22 augustus 1812 in hetzelfde jaar met 64 jaar. Het kan zijn dat mem Antje Tijsses dementerende was, misschien dat het een uitdrukking van die tijd is geweest ‘niet weten waar ze is’. Ik neem aan dat Joukje voor mem Antje Tijsses zorgde als oudste dochter.

Baukje 


Ook Baukje trouwde vrij laat, pas tegen haar dertigste jaar, met een veenbaas en schipper uit Garyp; Albert Teunis van der Kooi. Albert was vijfendertig jaar toen hij trouwde, en hij was weduwnaar van Mettje Staphorstius uit Garyp. Hij was vader van twee jonge kinderen: Romke (5 jaar) en Wytske van der Kooi (15 maand). Baukje (naaister van beroep) en Albert trouwden op 29 november 1814.  Baukje en Albert kregen 5 kinderen: Antje, Mettje, Teunes en Sjoerd van der Kooi. Albert werd 86 en Baukje 83 jaar en beiden woonden hun laatste jaren in Tytjerk. 

Doeke

Op dezelfde dag, 29 november 1814, traden ook Doeke Sjoerds Jansma (38 jaar) met weduwe Maria Procé (39 jaar)  uit Burgum in het huwelijk. Beiden bruidsparen schrijven zich met de naam 'Jansma’ in de registers in. Doeke was zoals gezegd Meester Kleermaker ('tailleur' volgens de telling) aan de Schoolstraat, en Maria's vader was ook kleermaker. Het ligt voor de hand dat Maria naaister was geweest voor het huwelijk en dat ze het vak vaardig was. Maria was weduwe geworden van Arjen Cornelis van Dijk, en zoals ik het kan bekijken, was ook Arjen kleermaker. Maria en Arjen hadden twee kinderen:  Kornelis en Trijntje van Dijk. Toen Maria trouwde, waren haar kinderen Kornelis 11 jaar en Trijntje was 9 jaar. Met Doeke kreeg ze drie kinderen: Sjoerd a (1816), Doeke (1816) en Antje (1820). Alleen de kinderen Sjoerd en Antje Jansma worden in de telling nog genoemd, dus nemen we aan dat Doeke, misschien een tweeling, overleden was als zuigeling.  

Tijs

De jongste,Tijs Jansma trouwde op 18 mei 1814 met Antje Bosgra in Burgum, beiden zijn 25 en 17 jaar. Thijs is op dat moment behalve kleermaker ook leerling boomkweker en Antje Bosgra was de oudste dochter van de bekende boomkweker in Bergum. Hiermee gaat de stamboom verder, en het volgende hoofdstuk gaat over Tijs en zijn Antje Bosgra. 



Nogmaals Doeke Jansma

   
















De zoon van Doeke en Maria Procé, Sjoerd Jansma, overleed met 26 jaar als soldaat (fuselier) in 1843. Zijn vader Doeke Sjoerds was net een half jaar eerder gestorven in januari 1843 en zijn moeder stierf ook in hetzelfde jaar. Hieronder de verklaring van het overlijden van de zoon Sjoerd, die als fuselier stierf.  De vraag is waarom jongemannen vanuit Burgum helemaal naar Den Haag trokken en daar fuselier werden (in welk leger?)

Okke: 28-5-2012

"Moarn Sytie,

Sjoerd Doekes Jansma wie berops soldaat yn den Haag als fusilier bij het 8ste Regiment der Infanterie.
Hij stierf op 6 Juli 1843 maar weet verder ook geen detailles over hem en in welke kazerne hij zat of de oorzaak van zijn overlijden.
Groetsjes,
Okke". 


 

Okke: 

'dizze Sjoerd Doekes Jansma hiest ek al en hjir syn stjerberjocht dan ek út Den Haach, hij wie net trouwt hjer'. 

Okke: 29-5-2012

"Hoi Sytie,
Nog wat meer over de Fusilier uit Burgum:
In de ingekomen stukken van de gemeente Tietjerksteradeel van Nov. 1836 vond ik – Ontslag miliciens Albert Theunis de Vries en Sjoerd Doekes Jansma.
Een milicien betekent een dienstplichtige militaire soldaat en dit betekent dus dat hij zijn dienstplicht als Ned. burger had gedaan en dus weer als vrij man in de gemeenschap kon leven.
In tijden van oorlog of conflict zou hij dus ook later weer opgeroepen kunnen worden.
Tot 1898 had je ook de situatie waar b.v. een boerenzoon opgeroepen werd voor militaire dienst die af kon kopen tegen een behoorlijke geldvergoeding aan degene die zijn plaats dan nam.
Dit waren de remplacants en in het Fries werden ze ramplesanten genoemd – een vriend van mijn pake Okke – Tsjibbe van Minnen ( 1874 – 1973) heeft zo van 1894 tot 1896 in Atjeh, Sumatra gevochten.
Tjibbe heeft me daar prachtige verhalen van verteld – hij was pake’s beste freon en als jonge bazen gingen ze elk jaar naar de grote paardemarkt in Oldenburg en kochten daar dan zo’n 30 of 40 paarden en liepen dan met de beesten weer naar Friesland.
Het 8ste Regiment van de Infanterie (1841) was samengesteld uit verschillende bataljons, het 9de Bataljon der Infanterie van Linie, het 1ste, 2de en 3de Bataljon Infanterie Nationale Militie en deze manschappen waren hoofdzakelijk afkomstig uit de Provincies Friesland, Groningen en Drente.
Het 8ste Regiment bestaat nog en heeft o.a veel doden op de Grebbeberg in WO 2 moeten laten liggen.
Het is mogelijk, via de uitvoerige bestanden, alles na te zoeken en detailles moet je dan opvragen tegen een vergoeding.
Ik heb die instantie een e-mail gestuurd maar moet nog een antwoord terug hebben – als ik wat hoor dan zal je het ook weten hoor".


Okke 29-5-2012:

"Ik zoek over verdere gegevens over Doeke Sjoerds Jansma.Hij is in Den Haag gestorven op 6 Juli 1843 en stond inschreven als fusilier bij het achtse regiment der infanterie.Doeke was toen 26 jaar oud en ongehuwd.Ik zou graag willen weten of hij inderdaad een beroeps soldaat was en waar hij is aan gestorven en ook wat verder bekend mag zijn over deze verre neef van me.Met vriendelijke groeten.

Okke Jansma".   (Bedoeld wordt Sjoerd Doekes)


Leave Sytie,
Sa’k sei – 
Ik bin benijd wat se us te fertellen ha.
Groetnis he,
Okke.


Geachte heer Jansma,

wij ontvingen via de website uw onderstaande vraag. Deze wordt doorgestuurd naar onze buurinstelling, het Centraal Bureau voor de Genealogie (CBG). Zij hebben met ingang van dit jaar de beantwoording van de persoonsvragen die bij ons binnenkomen, overgenomen. U krijgt van hen een nadere reactie.

Met vriendelijke groet,
Marjolein Jorna
Nationaal Archief
Medewerkster Dienstverlening



Geachte heer Jansma,

Sinds 1 januari behandelt het Centraal Bureau voor Genealogie  (CBG) de ‘genealogische’ correspondentie van het Nationaal Archief. Uw verzoek om inlichtingen werd daarom ter beantwoording aan ons doorgezonden. Door de vele vragen zijn wij helaas achterop geraakt. Daarom onze excuses voor deze late reactie.

De belangrijkste bron voor gegevens over de militaire loopbaan van uw voorouder zijn de militaire stamboeken. Voor het doen van onderzoek in deze bronnen bij het Nationaal Archief verwijzen wij u naar de online onderzoeksgids Ik zoek een militair van na 1813, zie http://www.gahetna.nl/vraagbaak/onderzoeksgids/ik-zoek-militair-na-1813. Hierin leest u hoe u het beste te werk kunt gaan. Aangezien u weet welke functie hij vervulde en bij welk legeronderdeel hij diende, kunt u goed zoeken in de militaire stamboeken.

Met vriendelijke groet,

Centraal Bureau voor Genealogie

 

Opmerkelijke jaartallen in het leven van Doeke Jansma: 

Het kleermakers gezin Doeke en weduwe Maria krijgen 3 kinderen: Doeke (waarschijnlijk als zuigeling overleden) , Sjoerd en Antje. Hun zoon Sjoerd overleed, in  juni 1843, Maria Jansma Procé overleed in datzelfde jaar 1843 op 67 jarige leeftijd. Ook wordt vermeld dat haar man Doeke Sjoerd Jansma overleed in 1843 op 67 jarige leeftijd. Misschien dat er een ziekte uitbrak in 1843?  Een paar jaar later, 1844 en 1846,  overlijden ook de twee volwassen kinderen van Maria Procé uit haar eerdere huwelijk (Cornelis van Dijk en Trijntje van Dijk) . Er zijn meer familieleden in deze stamboom overleden rond deze tijd. Doodsoorzaken rond die tijd waren mond en klauwzeer, de pokken, en in 1885 hongersnood door de aardappelziekte.