Jansmabergum.nl 

op zoek naar betekenis 

 



Jantje Tijsses Jansma (1888- 1977) en Luite Annes Huisman (1885-1966). 




















Jantje is het meisje rechts. (Nina Peckelsen: 'vanaf 16 jaar waren meisjes van 16 jaar geacht het haar omhoog te steken, want ze hoorden met die leeftijd tot de jongedames") .



De kinderen van Tijs Sjoerds Jansma en Wytske Klaszes van der Meulen. De foto is genomen in Bergum nadat hun vader Tijs in 1904 was overleden, en voordat de eerste vertrok naar Californië; Okke. Op de foto staat Okke, 22 jaar, geheel rechts, en Douwe is de jongen links, 11 jaar. 


Staand achter van links naar rechts:  Douwe/ David, 11 jaar. De 4 mannen achteraan  Sjoerd/ Stewart, 31 jaar. Jelmer 21 jaar. Klaas 28 jaar. Okke/August 22 jaar.

Vooraan: Jan/ John 18 jaar, Aafke 23 jaar, Sikke/Sam 13 jaar, Jantje 16 jaar. 


Jantje is geboren in Burgum, in een groot gezin. Er zijn hoofdstukken geschreven over haar ouders; Tijs Sjoerds Jansma en Wytske van der Meulen. De oudere jongens gingen al met een jaar of 15 aan het werk, eerst in de streek rondom Burgum bij een boer. Haar zuster Aafke werkte in Tietjerk als dienstmeisje. Het kan goed zijn dat Aafke werkte op het landgoed van Ypey. Haar vader werkte een tijd met zijn vader Sjoerd in Uithuizen in de beplanting van de nieuwe ontginningen in Noord Groningen, na 1882. Hij werkte na zijn vermoedelijke faillissement als boer en herbergier voor de familie Bosgra, tuinaanleggers in Burgum. Ze woonden een korte tijd in Hurdegaryp waar haar vader een tijdje met waarschijnlijk Gerrit Vlaskamp de tuinen in de omgeving heeft aangeplant. Haar broer Jelmer werd er geboren.  Jantje haar beppe is Antje Bosgra, en zij was een centrale spil in de familie. Haar zoon Sjoerd kwam bij de Bosgra's aan het werk na zijn faillissement en haar kleinzonen Okke en Tijs ook. Jantje's vader Tijs was herbergier in Huis ter Heide in Burgum, en had een groot boerenbedrijf, een zathe tussen de Straatweg en Zomerweg. In 1882 kwam daar een eind aan, waarschijnlijk omdat Tijs strijkgeldschrijver was en aan een transactie vast bleef zitten. De zathe en het vele land werden verlaten maar wel werd elk jaar de huur geind.  Huis ter Heide is rond 1912 afgebroken is. Haar vader Tijs stierf onverwacht in 1904,wat een grote verschuiving in de familie teweeg bracht. Hij werkte nog volop bij de Bosgra's. 

Jantje's  oudste broers hadden zich steeds meer georiënteerd op de gemeente Rauwerderhem omdat daar de lonen hoger lagen dan in de omgeving van Burgum. De een na de ander bleef daar wonen, en de de meesten schreven zich in Raerd in. Na de dood van vader Tijs was alleen Jantje en haar jongere broertje Douwe nog in huis. Zelfs Sikke van 15 jaar was al aan het werk bij een boer in Hallum aan de Waddenzee. Aan het werk betekende intern wonen en alleen op zondag naar het ouderlijk huis. Jantje's ouderlijk huis was in Burgum. Er was veel land in verhuur aan anderen en Huis ter Heide was waarschijnlijk ook al verkocht.  


De reden dat Wytske van der Meulen naar Raerd verhuisde met Jantje van 16 en Douwe van 11 jaar, moet gelegen hebben in het feit dat de oudere kinderen al in Raerd en omgeving woonden, zelfs haar zuster Aafke was er al heen vertrokken. De rit naar het ouderlijk huis in Burgum, per paard en wagen of per trein via Leeuwarden, werd te bezwaarlijk. Wytske had na 1904 geen inkomen meer. Verder was de kerkelijke gemeenschap erg bepalend. De Kerkenraad in Burgum  besliste wie wel of geen werk kreeg bij de boeren, en de huizen werden ook op die manier toebedeeld. Wytske en de 2 kinderen werd naar Raerd gehaald, en ze verhuisden in april 1905 naar Raerd. Een heel nieuwe omgeving, waar Jantje vriendinnen maakte en waar ook nichtjes van dezelfde leeftijd woonden. Haar tante Jantje van der Meulen woonde in Raerd, en haar oom Doeke van der Hoek, de dorpssmid,  was vlak voor haar vader in 1904 ook overleden. Jantje trok in Raerd op met haar nichtje Hylkje van der Hoek die net zo oud was als zijzelf. 


De economische toestand was slecht in Friesland, haar broers verdienden weinig en kregen na elkaar trouwplannen. Haar broer Okke, ongetrouwd, en met plannen om zijn leven voor te zetten in Amerika, had waarschijnlijk veel avonden bezocht waarin de emigratie besproken werd. Jantje's oom en tante , kinderen van haar pake Sjoerd's tweede huwelijk, woonden vanaf 1887 in Grand Rapids, dus de brieven zullen tot de laatste letter gespeld zijn over dat land. Jantjes oudoom, Tjibbe Gearts van der Meulen in de Schoolstraat in Burgum, hield vurige pleidooien over dit nieuwe land. Tibbe was oprichter van de Burgummer krant en hun huis staat nog steeds aan de Schoolstraat. Tibbe was een bekende schrijver (Wikipedia pagina) en had een reis naar Amerika gemaakt waar hij graag over vertelde. Haar broer Okke, 22 jaar, was de eerste die daadwerkelijk emigreerde. De rest volgde.



Broers en zusters van Jantje:

  1. Sjoerd  Tijsses Jansma (2-8-1873 te Burgum). 
  2. Klaas  Tijsses Jansma (25-6-1876 te Burgum) 
  3. Okke  Tijsses Jansma (23-12-1878 te Burgum), werd 3 maand oud. 
  4. Aafke  Tijsses Jansma (5-10-1880 te Burgum) 
  5. Okke Tijsses Jansma (31-1-1882 te Burgum) 
  6. Jelmer  Tijsses Jansma (1-12-1882 te Hardegarijp)
  7. Jan Tijsses Jansma (8-3-1886 te Burgum) 
  8. Maaike  Tijsses Jansma (4-9-1887 te Burgum) (19.00 uur geboren).Het  kind wordt aangegeven door de vroedvrouw, omdat vader Tijs, ‘arbeider’, door werk afwezig was in Uithuizen. Maaike werd 2 jaar oud.
  9. Jantje Tijsses Jansma (2-12-1888 te Burgum)
  10. Sikke  Tijsses Jansma (31-5-1890 te Burgum) Het kind      wordt aangegeven door de vroedvrouw, omdat vader Tijs, ‘arbeider’, door werk afwezig was in Uithuizen. 
  11. Douwe  Tijsses Jansma (12-3-1893 te Burgum). Het kind wordt aangegeven door de vroedvrouw, omdat vader Tijs, ‘arbeider’, door werk afwezig was in Uithuizen. 

Okke 10-12-2014

Antje Bastiaans wie beromt yn Burgum as De poppeheinster dyt ek alle bern fan Thys Sjoerds en Wietske Klazes yn de wrald brocht hat. Op 30 April 2012 ha’k dy der in moai stik oer stjurd fan de Horizon – it tiidskrift fan it Burgumer Streek Museum.

In pear jier lyn koest it downloade mar dat kin no net mear spytiger genoch.

Samar mar net.

Tuut fan us hjir,

Jan & Okke.

           


















Dit is vroedvrouw Antje Bastiaans. Er is een mooi stukje over haar geschreven door Klaas Henstra van de Sterrewacht Burgum. Antje was een flinke en intelligente vrouw met 9 kinderen die wilde bijverdienen omdat haar man langzamerhand te veel dronk en de inkomsten minder werden. Antje was niet alleen vroedvrouw  maar later ook baakster. Volgens de verhalen was ze vaak s nachts onderweg naar een bevalling en keek dan naar de nachtelijke sterrenhemel, waar ze studie van maakte en boeken uit de bibliotheek leende. Ze woonden aan de Lageweg in Burgum, en beide echtelieden zijn erg oud geworden. Antje was een bekende Burgummer in haar tijd. 


Antje Huizenga vroedvrouw: Klaas Henstra.

 

Streekmuseum/Volkssterrenwacht Burgum in nijsgjirrich gimmelearden muorreplaatsje mei de

tekst ‘A. Huizenga, vroedvrouw’. En dan begjint in syktocht mei de fragen: Wa wie dy frou, wêr

wenne hja en hoe ferrûn har libben. De foarste fraach wie net sa dreech te

beanderjen. Antje wie de dochter fan de Haagse tuinarsjitekt Sebastiaan Hoogendonck en Grietje

Bosgra, dochter fan de Burgumer beamkweker Tiete Bosgra. Antje libbe fan 1831-1922. Hja

troude yn 1851. Mei har man Johannes Tjallings Huizinga (1828- 1925), in rike Burgumer boeresoan, wenne hja oan de Legewei yn Burgum. It fierdere ûndersyk levere in tal bysûndere ferhalen op oer it libben fan Antje en har man. Derút hat bliken dien dat Antje in dreech libben hân hat. Mar hja hat der wat fan makke. Eins kinne jo sizze, dat hja in frou wie, dy’t net fan ien slach lei. Hja naam sels de leie en die wêr’t in soad froulju yn har tiid net iens oan tochten. Koartsein: in tige selsstannigge, emansipearre frou.

Ut it houlik van Antje en Johannes kamen njoggen bern fuort. Foar safier seach it libben fan it pear

der goed út. Mar nei in tal jierren rekke Johannes slim oan ‘e drank en Antje seach gjin kâns mear

har bern in goede opfieding te jaan. Om’t Antje sawol fan heite as memmeside fan goede komôf

wie, woe hja har bern ek wat meijaan. It jild rekke lykwols op oan ‘e drank en de ynkomsten fan

Johannes waarden yn de rin fan de tiid minder. Der moast in oplossing fûn wurde.Antje wie in yntelliginte en flinke frou. Hja assistearre de pleatslike dokters al by befallingen.

As in befalling dreech wie, sei de dokter faak: ‘Haal Antje Huizinga maar even’.

Kaam de dokter letter werom, dan wie de poppe der meast al. Sa kaam it, dat de Burgumer dokter Lambertus Bochardt tsjin oerbuorfrou Antje sei, dat hja mar foar kreamheinster leare moast. Der wie in deiskoalle yn Grins, mei in oplieding fan twa jier. Dokter makke alles yn oarder. Sa reizge Antje Huizinga eltse moandei mei tram en trein nei Grins en kaam earst de freeds wer thús. Wy prate oer de perioade om 1870 hinne. De âldste dochter Grietje soarge troch de wike foar de oare bern. Yn dizze perioade krige Antje ek nochris har njoggende bern. Yn de wykeinen moast der fan alles regele wurde: it wie ien en al drokte. Sa kaam it wol ris foar dat Antje oan it begjin fan in nije leswike siet te knikkeboljen. Dan seine har klasgenoaten: ‘Professor, Antje Huizinga slaapt’. Meast wie it antwurd: ‘Laat Antje maar slapen, die weet meer met de ogen dicht, dan jullie met de ogen open’.

Nei Antje’s eineksamen waard hja fuortdaliks troch it gemeentebestjoer fan Tytsjerksteradiel beneamd ta kreamheinster, in berop dat hja fjirtich jier útoefene hat. Alle besites troch de hiele gemeente waarden geandefoet ôflein. Tidens har nachtlike kuiertochten hie hja in grutte belangstelling foar de stjerrehimel. Dy ynteresse waard sa grut dat hja stúdzje fan de stjerrekunde begûn te meitsjen.

Derta liende hja boeken fan Weremeus Buning fan Eastermar.

Op twa febrewaris 1921 wiene Antje Hoogendonck en Johannes Tjallings Huizinga santich jier troud. It waard in grut feest. Hja waarden mei de auto fan dokter Aris Zwart fan hûs helle foar in feestlike rit troch de gemeente. Dokter’s feint Bienze Haanstra siet oan it stjoer. Doe’t it pear in lange tocht makke hie, waarden hja mei muzyk fan de beide Burgumer korpsen ynhelle en alles waard op foto fêstlein.

Ek de parse makke melding fan it barren. De skribent wist lykwols fan de foarke en de stâle. Hy skreau: ‘En hoewel hun huwelijksbootje door stormen soms geteisterd werd, kwam het eindelijk in kalmer water’.

                    

Johannes Tjallings Huizinga waard 96 jier âld. Antje Hoogendonck berikte de leeftiid fan 91 jier. In sterke frou mei in sosjale ynslach. By earme minsken die hja net allinne de befalling, mar bleau hja ek nochris dwaande as baakster.  


Jantje staat vermeld in het register dienstbodes, kerkelijke gezinde werd Nederlands Hervormd. Ze werkte en woonde in  Raerd 47 en haar moeder en Douwe woonden op Raerd  57. Het kost veel puzzelwerk om eer achter te komen waar deze huizen stonden. 

Op 21 juni 1910 (=22 jaar) werd ze ingeschreven als ‘huishoudster” bij Marten van der Hem, waar ook haar broer Douwe had gewerkt. Marten van der Hem was veehouder, Nederlands Hervormd, wonende te Raerd 47. Zijn vrouw Grietje Teijema/Teyma  (geboren in 1873 in Langezwaag)  en Marten (geboren in 1872 in Wirdum)  hadden 5 kinderen waarvan de oudste 10 jaar jonger was dan Jantje. De erven  Marten Sjoerd van der Hem hadden vrij veel land in Wirdum (hisgis 1832); deze Marten kan een kleinzoon zijn die in Raerd een boerenbedrijf had. Jantje zal geholpen hebben in de huishouding en de kinderen verzorgd. Een paar jaar later schreef Jantje zich in bij Raerd nummer 3. Dat moet een grote boerderij zijn geweest want 14 mensen schreven zich in waaronder Rients Bijlsma de latere echtgenoot van haar zuster Aafke. Ik zou graag weten waar nummer 3 zich bevond. Aafke en Rients trouwden in 1909 in Raerd.


Raerd.

Raerd was een kleine gemeenschap die veel boerderijen in de omgeving had. Wanneer de dienstbodes en landarbeiders zich elk jaar wilden in schrijven rond 12 mei, moesten ze de registratie in Raerd doen. Ze moesten zelf zoeken om werkplaatsen maar die werden vaak mondeling aan elkaar doorgegeven. De jongerengroepen zullen hecht zijn geweest en de broers en haar zuster kregen allen verkering met meisjes die ook werkten in de omgeving van Raerd of uit Raerd kwamen. 

Een reconstructie naar de vindplaats van het huis van haar moeder, Raerd 57. Omdat daar iedereen met iedereen verwant was werd er vrij snel een huis gevonden voor Wietske van der Meulen. Jantje haar broer Klaas Jansma had verkering met Aaltje Tuinhout, en zij kwam van Poppingawier, een dorpje tegen Raerd aan. Een familielid van Aaltje was herbergier in Raerd en haar ouders woonden er. Jantjes zuster Aafke had verkering met Rients Bijlsma en zijn familie had een boerderij in Oosterwierum/Easterwierum, een buurdorpje van Raerd. Nadat Wytske's kinderen allemaal de deur uit waren, haalde Aafke haar in hun boerderijtje in Oosterwierum op 12 mei  1912. De bejaarde ouders van Rients Bijlsma gingen toen wonen in Raerd 57. Van te voren woonde ook Rients Bijlsma met zijn ouders in Raerd nummer 57. 

Jantje werkte in Raerd bij onder andere de familie Bottema, die een pension op De Dille hadden. Jantje deed het huishouden en paste op de jongere kinderen. Zij hebben in Jantje's poezie album geschreven (zie hoofdstuk poezie album Jantje). Bij de familie Bottema heeft ook haar broer Sikke jansma gewerkt; Rauwerd/Raerd nummer 60 bij Tjirk Bottema. Voor haar huwelijk werkte ze op de boerderij bij boer en koopman familie Douwe van der Hem (geboren 1872) en zijn vrouw Grietje Teijema (geboren 1873). Ook hier werkte een van haar broers een tijd lang. 





















Foto Sytie oktober 2014. 

Als ik goed tel, zou dit het huis in Raerd moeten zijn. Ik heb de oude kaart van Hisgis bekeken (teljaar 1932) en naar de bewoners namen gekeken. Toen ben ik foto's gaan nemen in Raerd aan de Buorren. Dit zou dan huis 'Raerd 57'moesten zijn waar Wytske met Jantje en Douwe woonden.





















Raerd, met zicht op de oude Kerk op de terp (foto Friesland Wonderland).

















Raerd, Buorren. Dat is de straat rondom de oude kerk waar Wytske woonde (foto Friesland Wonderland). 





























Jantje Jansma



12 mei 1812 verhuizing Wytske naar Oosterwierum.

"Wat gebeurde er zoal in de kom van Oosterwierum
Hier woonde de middenstand, en er stond ook een rog en pelmolen, 2 cafés’s , een wagenmakerij,en er een woonde een hoefsmid, 3 timmerlieden, 1 bakker, 2 kooplieden, een paardenkoper, een snijder, 2 schippers, 2 schoenmakers, en een kûper ( tonnenmaker) dit alles zo rond 1749. In 1627 hield men vanuit het voormalig huis van “Jentsje Piet” (dit huis stond voor het huis van Jelle Bouma aan de weg Pietsje had hier een winkeltje) gebedsdiensten van de Roomskatholieke kerk.

Twee maal per week was het er een drukte van belang, dan kwamen de veedrijvers door het dorp. Zij gebruikten de kom van het dorp om even uit te rusten. Dit was ook voor de middenstand van Oosterwierum van groot belang, het was vaak nacht wanneer de veedrijvers langs kwamen maar van vaste winkeltijden was toen nog geen sprake.

Dan rest nog de Dille met zijn 2 herbergen en de kleine herberg of stille kroeg van frou Pool. Hier stond ook nog een rog en pelmolen op het erf van Tj. Miedema. De Dille herberg was van groot belang, als laatste voor de paarden die hier werden gewisseld. Het vervoer over de Zwette was van Leeuwarden naar Sneek een drukke route. Wij moeten wel bedenken dat de scheepjes niet boven de 20 ton kwamen, zo waren er in Baarderadeel in 1886, 55 schepen met een totale tonnage van 947 ton totaal. Ook als IJsherberg was de Dille belangrijk, zo las ik in de notulen van de kerk dat er vaak ook het verhuur van de landerijen plaatsvond op de Dille. Dit was vast om een breder publiek te bereiken. Zowel zomers als ’s winters was het er altijd een drukte van belang, met vooral het vrachtverkeer door de Zwette. Menig dorpsschipper bezorgde voor de boeren, de kaas en boter op de markt, want van zuivelfabrieken was toen nog geen sprake. En dan natuurlijk wanneer er ijs lag zocht men ook zijn vertier in de IJsherberg.
Rintje de Schiffart". site Easterwierum.

    


























Jantje en haar oudere zuster Aafke


Verkering.

Het moet rond die tijd zijn geweest, rond haar 22 e/23 e jaar dat ze Luite Huisman als verkering kreeg. (Volgens Thijs Huisman, zoon van Luite en Jantje ) werkte Jantje in de omgeving van Raerd en Luite in Oosterwierum. Ze werkten beiden op een boerderij en moeten naar elkaar gezwaaid kunnen hebben op het achtererf.Er zat nog een water tussen zei hij.  Ik meen dat de grens tussen Oosterwierum en Raerd ergens bij de Snitserdyk ligt, en dan zou de situatie er ongeveer zo hebben kunnen uitzien:
















Luite Annes Huisman, geboren 14 november 1885 in de buurt van Read: Easterwierum. De familie van Luite kwam van oorsprong uit Muggebeet en  Nederland, en kwamen als verveners richting Bantega en Delfstrahuizen (Albert Kleijsen Huysman's zoon Albert Alberts Huisman vervenersbaas in Echten). Een voorouder ging richting Nieuwehorne en Oudehorne (Luite Alberts Huisman en Janke Althuisius, rond 1850 naar Puttershoek/Oranjekanaal/ Zweeloo) 

Luite en Janke hadden al 7 kinderen geboren rond Delfstrahuizen, maar de jongste twee, Anne en Klaas Huisman werden geboren in Zweeloo. Anne is de vader van Luite Annes Huisman, zie de foto. Een aantal ooms en tante van Luite bleven wonen rond Delsfstrahuizen en een aantal vertrokken naar Emmen waar de vervening op gang begon te komen rond 1850. Luites ouders woonden een tijdje in Raerd, omdat daar meer geld viel te verdienen. Anne en Lotje woonden tijdelijk eerst in Raerd, maar hun zoontje Luite werd in Easterwierum geboren. Tijdens Luite's geboorte dus ook tijdelijk in Oosterwierum 

Tresoar: 2 november 1885 ingekomen in Raerderahem; Anne en Loltje met zoontje Luite
op 16 dec 1886 vertrokken naar Nieuwehorne. 


Anne en Loltje hebben een boerderij gekocht aan de weg van van  ... naar Oldeboorn. de boerderij staat er nog, al heeft er wel een brand gewoed. Alleen een zij muur van het  staldeel is nog origineel. Verder op deze bladzijde staat meer over de familie van Luite. 




Luite schreeft zichzelf als jongeman ook in Rauwerderhem als arbeider in. Luite en zijn vrouw Jantje met hun jonge  zoontjes Anne en Sjoerd zijn rond 1921 weer verhuisd naar familie rond Langezwaag. Er is een mooie site over de trektocht van de Huismannen: 


http://http://www.huismangenen.nl/





Hoe lang Jantje en Luite verkering hadden is moeilijk te zeggen. In 1912 kwam Wytske wonen op het boerderijtje van Aafke en Rients Bijlsma. Waar dat zich bevond is mij onbekend. 


Jantje en Luite trouwden op 20  mei 1913 in Raerd. Jantje was 24 jaar en Luite was 27 jaar. 


















De gerestaureerde trouwzaal in het kerkje in Raerd. 


In mei 1913 tijdens de trouwerij waren niet alle broers aanwezig vanwege de emigratie; Okke en Sjoerd waren al vertrokken, en Sjoerd met vrouw en 2 kleine kinderen. Ook Jantje en Luite zullen emigratie besproken hebben maar misschien lag het niet in hun karakter om te gaan. Luite had ook sterke familiebanden in de plaatsen rondom Tijnje, Tjalleberd en Nieuwehorne. Het jonge echtpaar vestigde zich in Tersoal. Jantje's broer Klaas met zijn jonge gezin woonde in Poppingawier op een boerderij en daar liep je langs als je naar Tersoal wilde. Ook haar broer Douwe, 19 jaar,  werkte in de nabije omgeving in Poppingawier op een boerderij. Haar moeder woonde bij het gezin van haar zuster in Oosterwierum, en zij waren op de bruiloft. Luite' ouders woonden in de Tijnje en zijn ook gekomen. 


In de persoonskaart bevolkingsregister Rauwerderhem van Luite staat dat hij ingeschreven stond met zijn gezin dat waren zijn vrouw Jantje, en twee zoontjes Anne (1914)  en Sjoerd (1916) met als Kerkgenootschap Hervormd. Het jonge gezin woonde in Tersoal 63 waar de beide jongens werden geboren. Ze vestigden zich op 19-6- 1913 in Tersoal, een maand na hun huwelijk.  Luite werkte als landarbeider en Jantje had een kruidenierswinkeltje aan huis. Ondertussen vertrokken Jantje's broers Jan en Sikke naar Amerika. Jan met zijn vrouw Wietske Jansma- Stol  en twee kleine kinderen, en Sikke, net een paar dagen getrouwd met Wietske Jansma - Liemburg , op dezelfde boot in februari 1914. Het werd weer een emotioneel afscheid. Jantje was hoogzwanger van haar eerste zoontje, die geboren werd begin mei 1914, dus het kind hebben ze niet meer gezien. 
































Jantje en Luite, trouwdag mei 1913 in Raerd, 24 en 27 jaar








Een kort overzicht van de emigratiejaren van de zonen van Tijs en Wytske:

   

Jaartal

Naam

Wie gaan mee

Woonde in

Gaat naar

Oktober 1905

Okke    Jansma (23 jaar) 

      

Poppingawier

Noord Amerika.

November 1910

Jelmer Jansma (27 jaar)

Aafke Jansma- Liemburg (24 jaar), Antje (1,5 jaar)

Oldeboarn

Californië.

Mei 1911

Sjoerd Jansma (37 jaar)

Hieke Jansma- Lycklama a Nijeholt  (35 jaar)  en   Maaike (5 jaar)  en Tijs (1 jaar).

Ysbrechtum

Montana, Billings

Februari 1914

Jan    Jansma (27 jaar)

Wietske Jansma- Stol (27 jaar) , Jan (bijna 3 jaar)  en Wietske (13 maand).

Oldeboarn

Montana, Billings

Februari 1914

Sikke  Jansma (23   jaar)

Wietske Jansma- Van der Eems (23 jaar).

Oosterwierum

Montana, Billings

1915

Douwe (22 jaar)

Na de dood van Sjoerd Jansma gaat Okke Jansma terug naar   Friesland voor bezoek en neemt Douwe Jansma mee.

Poppingawier





Luite Annes Huisman.


De familie van Luite Huisman heeft zijn oorsprong in de verveningsgebieden van De Weerribben, vooral rond het plaatsje Muggebeet. Zij trokken met de vervening mee en kwamen uit, zoals zovele verveningsgezinnen uit Overijssel, in de dorpen rond Echtenerbrug, Oosterzee, Delfstrahuizen lopende met de schop op de rug en paard en wagen. Lopende vanuit de oude paden via De Kuinre en Slijkenburg. Er is een site waarin deze verhalen opgetekend zijn en waar al veel familieleden aan toegevoegd zijn. De moeite waard om eens te kijken want de dat die ik doorgegeven heb aan Albert Huisman moeten wel kloppend worden gemaakt (www.huismangenen.nl). 

Ouders:

-          Anne Luites Huisman, geboren in Zweeloo

-          Loltje Freerks van Teijen geboren in Makkinga.


De vaders kant van familie van Luite zijn vooral veenbazen. Oorspronkelijk komen ze uit het prachtige natuurreservaat Weerribben en ze zijn met het werk in het veen meegetrokken rond 1800, en landden in de Friese vervening, in de Echtenerveenpolder. In bijna de hele familie werden de mannen veenbazen. Het waren harde werkers die geboren werden met de met de schop in de hand. 

      

Rond 1860 trokken de grootouders Luite Alberts Huisman en Janke Gerardius Althuisius van de Echtenerveenpolder naar de ontginningen in Oost Drenthe. Luite Alberts was schipper in de Echtenerveenpolder en hun schip heette ‘De Jonge Albert’(huur in 1866) . De huishouding met 5 kinderen trokken eerst naar de ontginningen in Steenwijkerwold, en al vrij snel daarna naar de veen ontginningen in Oost Drenthe. Een van die kinderen was  Anne Luites Huisman,en hij is geboren in Zweeloo Oranjekanaal (1860) waar het gezin tijdelijk werk had bij het Oranjekanaal. Het is goed mogelijk dat ze een verveningschip bezaten wat tijdelijk in de Drentse ontginningen voor anker lag. Twee zoons zijn daar geboren waaronder Anne Luites Huisman, de vader van Luite.

Het gezin van Luite Alberts Huisman en Janke Althuisius, inmiddels 8 kinderen verder, zijn bijna allemaal blijven wonen rondom de Drentse veen afgravingen bij het Oranjekanaal westelijk van Schoonoord en Sleen, ten oosten van Emmen en Nieuw Amsterdam. De nazaten van de ooms en tantes van Luite Annes  Huisman  en Janke Althuisius zijn daar nog steeds te vinden.

  

Anne Luites Huisman en twee broers zochten werk als veen arbeiders naar plaatsen waar andere veen afgravingen waren; Albert Luites Huisman verhuisde naar Langezwaag (graven van de Schoterlandse Compagnonsvaart, De Deelen), Thomas Luites Huisman verhuisde naar Smilde Fochtelooerveen. Anne Luites Huisman werkte niet direkt in de vervening maar zocht werk als boerenknecht. Hij schreef zich in bij het landarbeiders register van Rauwerderhem waar op dat moment het meeste te verdienen viel. Anne Luites Huisman kwam dus vanuit de familie uit Oost Drenthe. 



Anne Luites Huisman trouwde met  25 jaar. Hij was boerenknecht geworden en woonde intern in Raerd bij de boer. In 1885 trouwde hij Raerd met Loltje van Teijen. 

Loltje was 28 jaar en kwam ook niet uit deze omgeving van Rauwerderhem, maar uit Makkinga. Ze was een boerenmeid waar ze woonde en diende in Raerd, ook omdat er in Makkinga en Oudehorne waar haar familie woonde geen droog brood viel te verdienen. Anne en Loltje hebben tijdelijk gewoond in Oosterwierum, het dorpje vlak bij Raerd. 

Tijdens de trouwerij in Raerd in september 1885, werd vader Anne, toen 25 jaar,  en wonende te Raerd in de acte beschreven als  ‘zonder beroep’. Moeder Loltje was 7 maand zwanger, en Anne had geen werk. De trouwerij moest wel redelijk snel plaatsvinden en tijd om terug te keren naar de familie aan de andere kant van Friesland of Drenthe was niet aan de orde. Loltje kon niet meer reizen met haar dikke buik. Ze zullen ervoor gekozen hebben om hun kind daar in de buurt geboren te laten worden. Na de geboorte van hun zoon Luite Annes Huisman in november 1885 in Oosterwierum werd Loltje weer zwanger en ze zullen zich afgevraagd hebben of Anne zich opnieuw moest inschrijven in de gemeente Rauwerderhem. Ze besloten naar familie te gaan in Nieuwehorne, waar hun tweede zoon Eldert in 1886 ter wereld kwam. Al hun 6 kinderen na Luite Annes Huisman werden in Nieuwehorne geboren, de laatste zoon werd in 1901 geboren. Toch hebben Anne en Loltje weer tijdelijk in Raerd gewoond. 

In 1919, toen Albert Annes Huisman(boerenknecht en broer van Luite Annes Huisman) trouwde in Raerd met Pietje van der Wal (dienstbode uit Garijp) , woonden ook hun vader Anne Luites Huisman (58 jaar, arbeider) en moeder Loltje in Raerd. Ook nog in 1920  toen Luites Annes Huisman' s zuster Janke Annes Huisman trouwde met Wytze Heida, de brandstofhandelaar uit Raerd. Uiteindelijk is iedereen weer vertrokken naar de oude familiegrond rond Oude- en Nieuwehorne en de verveningsgebieden van Langezwaag en Tjalleberd. 


Anne Alberts en Loltje van Teijen kochten een boerderij in De Tijnje, waar ook weer familie geschiedenis werd geschreven.  Hun zoon Luite Annes Huisman schreef zich in de registers van landarbeiders in Ysbrechtum in en daarna in Raerd en Oosterwierum. 


Moeders kant, de familie van Loltje van Teijen, kwam uit de buurt van van Jubbega Schurega en Nieuwehorne. Een bekende familie van Teijen woonde in Beetsterzwaag, maar dit is een hele geschiedenis, een bijzondere geschiedenis waar bezit en geld in het spel was van de rijke familie Van Teijen uit Beetsterzwaag, en Luite Annes Huisman heeft hierover nog een rechtszaak gevoerd rond juni 1937 samen met andere Van Teijen familieleden.  Loltje kwam niet van deze rijke adellijke tak trouwens. Ik heb die geschiedenis behoorlijk uitgezocht. Loltjes vader was eerder getrouwd maar zijn vrouw overleed in het kraambed van hun tweede kind. Hij hertrouwde met de zuster van zijn vrouw met wie hij nog 6 kinderen kreeg waaronder Loltsje. Ook weer een bijzondere geschiedenis uit de contreien van Langezwaag. 


Tersoal.


Kinderen van Jantje en Luite:


Kinderen van Jantje Tijsses Jansma en Luite Annes Huisman:

  1. Anne  Luites Huisman, geboren 2-5- 1914 in Tersoal.
  2. Sjoerd Luites Huisman, geboren 18-10-1916 in Tersoal
  3. Freerk  Luites Huisman, geboren 11-12- 1920 in Langezwaag
  4. Thijs  Luites Huisman, geboren 24-8- 1927 in Langezwaag
  5. Eldert  Luites Huisman, geboren 17-7- 1930 in Langezwaag.



Hieronder 3 foto’s van oud Terzool (Bron Tresoar). Terzool/ Tersoal was een dorp omgeven door vaarten. 





















































Fries foto archief, 1920. Terzool, een groep dorpsgenoten voor het pand van Yde Durks Beeksma, winkelier en fouragehandel. Yde Durks zelf staat voor zijn deur.

Er waren volgens familie Abma, tegenwoordig  groentehandel, vroeger  veel winkeltjes in Tersoal.  

















Op 7 februari 1918 vertrok het gezin met 2 zoontjes naar Langezwaag. Voordat ze naar Langezwaag vertrokken had Luite al een huis op het oog. In Tersoal hebben ze bijna 5 jaar gewoond. In 1921 verkochten ze hun huis aan Luites broer Albert. Ze verhuisden in Langezwaag naar de Plasse, met drie zoontjes. 












Anne en Sjoerd, omstreeks 1918, wonende in Tersoal.


Enkele transacties:

Tresoar: 23 november 1917 Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland Koopakte.

Betreft de verkoop van een huis met grond te Langezwaag, koopsom fl. 1500 

- Jan Atema te Langezwaag, verkoper 

- Luite Huisman te Terzool, koper   

d.d. 23 november 1917



Eenmaal aangekomen in het huis in Langezwaag, in februari 1918, werd er geld geleend in april 1918. Misschien dat de bank in Gorredijk nog niet bestond. 

Tresoar: 30 april 1918  Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland Hypotheek.

Betreft een kapitaal van fl. 2000

- Saapke Posthuma te Gorredijk, schuldeiser 

- Luite Huisman te Langezwaag, schuldenaar   

 d.d. 30 april 1918


Oom  Albert Luites Huisman (72 jaar)  en tante Geertje Oenema  verkochten een huis met land. 

Tresoar: 21 december 1921  Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland.  Provisionele en finale toewijzing. Betreft de verkoop van een huis met land te Langezwaag, koopsom fl. 4601 

- Albert Luites Huisman te Langezwaag, verkoper 

- Hamke Brugts de Vries te Terwispel, koper   

 d.d. 21 december 1921



28 december 1921- Toen Luite en Jantje’s derde zoontje Freerk  een jaar oud was, werd hun huis in Langezwaag voor dezelfde prijs verkocht als hij het gekocht had (fl 1500) door Luites broer Albert Annes Huisman (32 jaar) , getrouwd met Pietje van der Wal. Luite verkocht het ook weer voor fl 1500, net zo duur als hij het gekocht had. Zijn broer Albert en Pietje woonden in Raerd en wilde terug naar de familie rondom Langezwaag.  

Luite en Jantje verhuisden met hun 3 kinderen even verderop in het gebied van De Plasse, naar een huis waar een verhaal aan zit. 

Tresoar:  1921 Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland. Koopakte.  Betreft de verkoop van een huis met weiland te Langezwaag, koopsom fl. 1500 

- Luite Annes Huisman te Langezwaag, verkoper; ook genaamd Lute Huisman 

- Albert Annes Huisman te Rauwerd, koper   

d.d. 28 december 1921. 


Tresoar: 1922 Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland:  Kostcontract

 - Albert Luites Huisman te Langezwaag 

- Luite Huisman te Langezwaag   

d.d. 29 april 1922 



Opgevraagd het kostcontract bij Tresoar in augustus 2015 door Sytie:

In het kort: Luite en Jantje spreken bij notariële akte af dat zij de zorg dragen voor Albert Luites Huisman, eigenaar boerenbedrijf Langezwaag en zijn vrouw Geertje Oenema:

- huisvesting en bewonen van het hoofdvertrek

- kost en inwoning

- hulp en bijstand lichamelijk en moreel

- als Luite overlijdt gaat de zorg door voor zijn vrouw of erfgenamen.

- Ze krijgen hiervoor een som van 3000 gulden

- Als Albert en Geertje niet tevreden zijn moet het contract ontbonden worden en verplichtten zij zich 3000 gulden terug te betalen, bovendien betalen ze dan 1000 gulden terug die Albert betaald heeft voor de vertimmering van het vorige huis in Langezwaag. 



29 april 1922- Een kostcontract... Definitie: ‘een soort lijfrente overeenkomst. Het bestaat hierin dat een persoon die van een ander een kapitaal of een goed gekregen heeft, er zich toe verplicht zich de vervreemder gedurende diens hele leven te onderhouden, voeden, verzorgen, huisvesten, dit is kost en inwoning’.  Luite en Jantje zorgden dus waarschijnlijk voor oom Albert Luites Huisman (72)  in Langezwaag. Hij was getrouwd met Geertje Oenema (64 jaar) en het paar was kinderloos gebleven.  De oude mensen woonden op het pleatske in De Plasse waar Jantje en Luite met 3 zoontjes bij in kwamen wonen.























Omke Albert Luites Huisman (foto van www.huismangenen.nl).



Tresoar: 1922 Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland Testament, akte niet aanwezig

 - Geertje Oenema te Langezwaag, gehuwd met Albert Luites Huisman   

 d.d. 27 april 1922  



Het boerderijtje van oom Albert en tante Geertje was verkocht voor fl 4601 in december 1921 aan een voor mij onbekende koper, waarschijnlijk strijkgeldschrijver. 

Tante Geertje maakt haar testament in april 1922, wat niet ingekeken kan worden omdat het er niet meer is, jammer. Luite en Jantje komen een paar dagen later bij de notaris vanwege het 'costcontract' want dat was met oom Albert en tante Geertje goed afgesproken. 




2 mei 1922- Luite en Jantje leenden 4600 gulden van de bank in Langezwaag. Er was tevens sprake van een royement; dat is een doorhaling van een andere hypotheek, omdat deze afbetaald was. jantje fietste elke week naar de Raiffeissenbank in Gorredijk om met een paar gulden hun schuld af te lossen.



Tresoar:  1922 Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland Hypotheek 

Betreft een kapitaal van fl. 4600

 - Coöp. Boerenleenbank te Langezwaag, schuldeiser 

- Luite Huisman te Langezwaag, schuldenaar   

d.d. 2 mei 1922  Gorredijk, notaris J.F. Houwing Gemeente: Opsterland Royement, akte niet aanwezig - Luite Huisman


 

Omke Albert overleed in 1925 (75 jaar) en tante Geertje in 1931 (73 jaar). Luite en Jantje hebben oom Albert 3 jaar verzorgd en tante Geertje tot haar overlijden in februari 1931. De verzorging van de dementerende oude oom en tante vergde vooral van Jantje veel inzet, tante was elke winter flink ziek. Jantje moest haar bij de kachel verzorgen. In de koude decembermaand 1920 werd ook kleine Freerk geboren, en Jantje had haar handen vol aan de drie kleine jongens en de twee dementerende oudjes. (Thijs Huisman: ‘us mem hat wat hawn mei dy  twa dementearjende âlde minsken. Se droechen de snie yn it bûthús en seinen dat se de súker net buten lizze litte koenen. Allegearre sûker!!!”  



Er was een afspraak tussen oom Albert en tante Geertje waarbij Jantje en Luite voor de oudsjes zouden zorgen en daar na hun sterven in natura voor terug zouden krijgen. Hoe dat precies op papier is gezet, zou in het testament van tante Geertje kunnen staan maar dat is onvindbaar. Het tegendeel bleek waar, de mensen waren zo dement dat ze zich dit niet konden herinneren en Luite moest vol voor het boerderijtje betalen. ‘Ik bin besodemietere’, moet Luite vaak kwaad gezegd hebben. 


Locaties























Langezwaag 1926, historische kaart ('Friesland op de kaart'). Van Luxwoude tot Gorredijk loopt in een zuidelijke boog een weg De Hooge Dijk (= Hegedyk) . In het noordelijke deel waren de ontginningen waar Luite en Jantje woonden waaronder De Plasse.  Het landschap is straalvorming ontgonnen. 

De lichtgekleurde weg is de tegenwoodige A7 van Heerenveen naar Drachten/Groningen. 


De Hegedyk in Langezwaag met enkele locaties (kaart 1926 "Friesland op de kaart"):

- Het boerderijtje waar Jantje en Luite met 2 kinderen vanuit Raerd naar toe verhuisden in begin 1918.

- Het boerderijtje van oom Albert Luites Huisman en tante Geertje, waar Jantje en Luite met 3 zoontje een 'costcontract' voor hadden getekend. Tegenwoordig staat er nog een boom, en het boerderijtje is afgebroken. Er is een modern woonhuis op gebouwd, weinig toegankelijk vanuit de Hegedyk, eerder verscholen te noemen. 






















De foto zal omstreeks het voorjaar 1929 gemaakt zijn, want Thijs, geboren in augustus 1928 is al een half jaar.  

Jan Sijpkes Luxwolde (veenbaas) bezat het huis en land (1832) , wat later gekocht werd door oom Albert Luites Huisman en tante Geesje. 


















Schilder Tjeerd Bottema, een huisje aan de Hegedyk Langezwaag. Ik heb eerst gedacht dat dit het boerderijtje kon zijn, maar niet alle onderdelen kloppen. Het blijkt het boerderijtje van de ouders van de schilder te zijn rond 1920.

Tjeerd Bottema: geboren: 6 februari 1884 Langezwaag 
overleden: 8 maart 1978 Katwijk





nogmaals, overzicht kinderen van Luite Annes Huisman en Jantje Tijsses Jansma.

 

  1. Anne Huisman, geboren 2-5- 1914 in Tersoal.
  2. Sjoerd Huisman, geboren 18-10- 1916 in Tersoal
  3. Freerk  Huisman, geboren 11-12- 1920 in Langezwaag
  4. Thijs Huisman, geboren 24-8- 1927 in Langezwaag
  5. Eldert  Huisman, geboren 17-7- 1930 in Langezwaag.

 

Luite werd boer op het ‘pleatske’ in de Plasse, waar de 5 jongens moesten meehelpen. In de crisistijd werd Eldert geboren.
































Freerk, foto omstreeks 1922. 










Anne en Sjoerd, foto omstreeks 1921/1922. 























Freerk en zijn moeder jantje rond 1922. Jantje is ongeveer 36 jaar. 





















Jantje heeft altijd gezorgd voor een goede sfeer in huis. Ik herinner mij een tafel met Perzisch kleed met een grote bewerkte lamp boven de tafel. Haar lievelingsbloemen waren kamperfoelie die ze graag in huis had. 

Omdat er in De Plasse veel en hard gewerkt werd, was er nauwelijks tijd voor het eten. Eten op en weer werken. De koeien werden per praam vervoerd naar de verweid landen. Het was en is  een mooi natuurlijk gebied ten noorden van Langezwaag; De Deelen. 

Luite heeft zijn werkzame leven op het boerderijtje in de Plasse in Langezwaag gewerkt. 



















































De Deelen, www.bildstraphotograpy.com 



Tijdens hun pensioen verhuisden Jantje en Luite naar Luxwoude, naar een klein huisje aan de Hegedyk. Jantje heeft Luite verzorgd in zijn tijd van maagkanker. Hij lag voor het raam herinnerde ik mij. Hij had een hok met gereedschap achter het huisje. Jantje en Luite hadden  voor huis een grote bloementuin tot aan de weg. 






















Schilder Jan Jansma (1956 Oostmahorn, geen familie). 
















  



Het verweiden van koeien per praam. 









Jantje Jansma, Wietske en Sipke Platt, Rients Bijlsma, Roelie Bijlsma, Alie Bijlsma, Jaap Bijlsma. Jaap en Roelie zijn getrouwd en Rients en Alie hun kinderen.

Jaap en Wietske Bijlsma zijn broer en zus (kinderen van Jantjes zuster Aafke Jansma), en Wietske en haar man Sipke waren over uit Californië.  Ze zijn op bezoek bij hun tante Jantje Jansma in Luxwoude. De foto is na de dood van Luite Huisman genomen dus na 1966. Volgens de kleding is hij genomen rond 1975 en is Jantje is rond 86 jaar.

























Het huisje in Luxwoude, nu van andere bewoners. Hier woonden Luite en Jantje tijdens hun pensioen. Foto Sytie april 2012. Na het overlijden van Luite in 1966 heeft Jantje er nog ongeveer 10 jaar gewoond, tot er bejaarden woninkjes kwamen in Langezwaag. Hier woonde ze vlakbij het kerkje van Langezwaag.

Jantje kwam ongelukkig ten val toen ze er nog maar kort woonde. Daarna werd ze dementerende. Ze is jarenlang inwonend geweest in Tjalleberd bij haar zoon Sjoerd en haar schoondochter Grietje tot 1977.

Ze heeft tijdelijk gewoond in het bejaardenhuis Anna Schotanus in Heerenveen na haar val. 





























Jantje's schoonouders. Anne Luites Huisman (1860 Zweelo Oranjekanaal-  1942 St Johannesga, 82 jaar) en Loltje Freerks van Teijen (1857 Makkinga- 1922 Tijnje, 65 jaar). Anne en Loltje trouwden in Raerd, waar ze tijdelijk woonden in Easterwierum. Na de geboorte van Luite gingen terug naar de Tijnje/ Langezwaag waar veel familie woonde. 








Jantje (links) en haar oudere zuster Aafke. Aafke op bezoek in Langezwaag. Foto rond 1928. 












Freerk. Hij woonde het langst thuis. 



Jantje en Luite voor hun mendeuren in Langezwaag.  








 

Jantje en Luite hadden een prachtige tuin.