Jansmabergum.nl 

op zoek naar betekenis 

 



Sjoerd Doekes en Antje Tijsses vóór 1800 in Bergum


Sjoerd Doekes (1746 te Twijzel- 1794 te Bergum) en Antje Tijsses (1748 te Twijzel- 1812 te Bergum). 






Sjoerd Doekes

De vader van Sjoerd, Doeke Sjoerds de Meester Kleermaker, had de naam Rignalda aangenomen, waarschijnlijk rond 1760. Zijn zoons en dochters, behalve de jongste, werden nog met het patroniem Doekes genoemd. De oudste zoon waar we mee verder gaan, heette Sjoerd Doekes en hij trouwde met  Antje Tijsses op 8 mei 1774 te Bergum. Beiden waren 25 jaar toen ze trouwden. Sjoerd leerde ook het vak en werd Meester Kleermaker. Er is bij Sjoerd geen sprake meer van de naam Rignalda. 

Ze kregen 6 kinderen:

-         Doeke geboren 1775 werd 67 jaar en trouwde  met Maria Procé bieden uit Burgum 

-         Jouckjen geboren 1776, trouwde met Tjeerd Poutsma, ze werd 81 jaar, beiden uit Bergum

-         Bauckjen, geboren 1778, overleden als kind

-         Bauckjen, geboren 1780, overleden als kind 

-         Bauckjen,  geboren 1784, trouwde met Albert van der Kooi, en werd 82 jaar, Albert kwam van Tietjerk en beiden overleden ook in Tietjerk.

-         Tijs, geboren 1788, trouwt met Antje Bosgra, wordt 67 jaar. Beiden geboren en getogen in Burgum en hier gaat het verhaal mee verder. 


Sjoerd Doekes overleed met 45 of 46 jaar, en zijn vrouw Antje bleef achter met 4 kinderen. Wij vinden 45 jaar vrij jong, maar in die tijd stierven mensen jonger. Er werden drie Baukjes geboren, die vernoemd werden naar Sjoerd’s moeder Baukje Linzes. Ik neem aan dat twee meisjes heel jong gestorven zijn en omdat de naam toch in de familie moest blijven werd ook het derde meisje weer Bauckjen genoemd. Het jongste kind Tijs werd vernoemd naar de vader van Antje Tijsses: Tijs Jans. 


Antje Tijsses, de aangetrouwde familie

Antje Tijsses’  ouders heetten Thijs Jans en Aatje Fokkes. Deze moeder Aatje, of Attje genoemd, was geen nette dame want ze werd  opgesloten wegens dieverij in 1756. Hun dochtertje Antje Tijsses was toen 8 jaar en bleef achter bij haar vader. Voorzover we kunnen nagaan waren er geen broertjes en zusjes.  Omdat Antje geen moeder meer had , was de reddende engel tante Jouckje Jans, waarschijnlijk een zuster van haar vader. Tante Jouckje Jans  was getrouwd met Gerrit Ykes uit Burgum, maar Gerrit overleed al jong. Tante Jouckjen was eerst getrouwd met Gerrit Ykes uit Burgum, maar hij overleed jong. In 1754 hertrouwde tante Jouckjen met Gosse Bruins uit Bergum, kuiper en schoenmaker  aan de Schoolstraat. Okke heeft uitgezocht dat deze Aaltje Fokkes, de biologische moeder van Antje dus, ook deze Gosse Bruins de kuiper nog bestal in 1755..  Antje en haar vader verhuisden in 1756 van Twizel naar Burgum, waar al tante Jouckje woonde. Het waren goede mensen, tante Jouckjen en haar man Gosse en beide hadden geen kinderen maar namen liefdevol kleine Antje op in 1756. Antjes vader Tijs Jans overleed waarschijnlijk in 1758, want hij werd niet meer in de burgerboeken vermeld, 1758 was de laatste notitie 'gealimenteerd". Antje vernoemde haar eerste dochter niet naar haar moeder maar naar haar tante Jouckje Jans en er moet een sterke band hebben bestaan. 


Okke:

'Dy boel mei Thijs Jans en Aatje Fokkes is wol nijsgjirrich hjer want foar safier ik alles neisocht ha, ha se mar ien bern han – Antje Thijsses en dy is yn 1748 Yn Twizel berne.

Yn 1752 komme se nei Burgum en wenje op  126 en yn 1755 ferhuzje se nei  131 en trouwe yn Burgum yn 1756 ( kin de exakte datum net fine).

Yn 1757 ferhuzet Thijs Jans nei  75 en yn 1758 – is hij gealimenteerd en wurde dernei net mear neamd. Wy meie dus dan ek wol oannimme dat hij om dy tiid ferstoarn is.

Dan krije wy dy saak en de dieverij en in opsluten fan Aatje ( Attje ) Fokkes sa as ik hjirunder ferklearje en oernommen ha ut in Nedergerecht fan Tietjerksterdadiel. Sjochst wol dat dy Aatje net in fornamen ien wie he, en dus yn dy tiid wie Antje nog mar 8 jier en har mem yn’t gefang.

Dan komt in leaf minske te foarskyn – Joukje Jans berne yn Jistrum en hja trouwde op 27 April mei Gerrit Ykes fan Burgum, se ha gjin bern krigen en hij hat ek net lang libbe want op 21 Sept. 1754 trouwt se mei Gosse Bruins ut Burgum (hij wie der krektlyk as syn heit kuiper fan berop. Gosse en Joukjen ha ek gjin bern han en ha de lytse Antje Thijsses yn hus nommen en har opbrocht en dy Aatje hat Joukjen en Gosse ek nog yn 1755 bestellen.

Safier as wy witte is Joukjen tusken 1791 en 1793 yn Burgum ferstoarn – Antje Thijsses wie doe om en by de 44 jier en wie op 8 Maaie 1775 trouwt mei Sjoerd Doekes.

Wy meie ek wol oannimme dat Antje Thijsses net folle te dwaan han hat mei har criminele mem want hja ferneamt har ommers ek net iens en jouwt har dochter de namme JOUKJE.

Ik bin fan miening , mar in bewiis sille wy nea krije , dat ut earbied dat Antje Thijsses as lyts famke of foar Joukje Jans han hat dat der namme JANSMA ek weikomt want Antje Thijsses is op 22 Aug 1812 yn Burgum ferstoarn, se wie doe 62 jier ald en hast in jier dus foardat de achternammen yn de Maire Burgum ta stan kamen.

De namme Aatje is skjin fergetten troch de famylje en sunt Antje Thijsses har heit ek al jong ferlern hie soe it my ek net ferwunderje dat se dy namme ek yn eare halde woe en dus har heit sa ek ferneamd hat yn har soan Thijs.

Der wienen foar en yn 1811 al Jansmas yn Burgum ( wennen op de Burgumerdaam ) en ha dy namme ek oanholden.

It wie gjin famylje fan us en ik ha ek alles neisocht om ut te fine dat der miskien in ferbining tusken Doeke en Thijs Sjoerds en de Jansmas fan de Daam , mar ha niks hielendal niks fine kint.

I stand corrected of course, but on the basis of the available evidence, the most logical and apparent reason for the Jansma surname is that given above and derive from Anje Jans – oops sorry ingelsk slupt der wer yn.

It lest testamint fan Joukje Jans neamt Antje Thysses ek as erfgenaam – ek wer in bewiis fan trouwheid oan Antje en sa is Joukje dus ek betocht.

It set de origine fan de namme JANSMA oh sa graach oan de kant Sytie as der mar ien weze soe dyt my(us) in bettere ferklearring of concreet bewiis jaan kin.

Jo moatte ek wol wat foar Antje Thijsses fiele want yn har aldere jierren wie dy stakker in waskfrou yn Burgum – de Franse jierren wienen ek net maklik'.

 

 

 De moeder van Antje in het gevang Blokhuispoort Leeuwarden: Attje/Aatje Fokkes


Archief

Nedergerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 1782 Datum: 30 mei 1782

Wyger Joukes (WIEGER JOUKES), arbeider, oud ongeveer 50 jaar, wonende op de Nieuwstad onder Bergum, doet aangifte van inbraak en diefstal; ontvreemd zijn 13 goudguldens en een handschrift ten laste van Anne Hendriks (ANNE HENDRIKS) te Bergum, groot £ 30.


Archief Nedergerecht Tietjerksteradeel, informatieboek 1756 Datum: 13 april 1756. 

Lutske Jans (LUTSKE JANS), oud 28 jaar, vrouw van Wyger Joukes (WIEGER JOUKES),wonende te Bergum, verklaart dat zij op 30 okt. 1755, 's avonds om ongeveer 9 uur, heeft gezien dat Attje Fookes (AATJE FOKKES), de vrouw van Tijs Jans (TIJS JANS) te Bergum, over het land van Minne Wierds (MINNE WIERDS) liep; ze scheen iets in haar schort te hebben; getuige heeft Attje de volgende morgen door - verklaring van Attje Fookes, oud 28 jaar, thans gedetineerd, getrouwd met Thijs Jans (TIJS JANS) te Bergum, verklaart onkundig te zijn van de diefstalten huize van Wytse Martens (WIETSE MARTENS) cum uxore te Bergum op 31 aug. 1755; zij is enige tijd absent geweest om de "vexatiën" (kwellingen) van haar man te ontgaan; ontkent ook de diefstal van 31 okt. 1755 ten huize van Gosse Bruins cum uxore, ontkent ook alles in de verklaring van Lutske Jans - verklaring van Wyger Joukes te Bergum, oud 23 jaar; heeft Attje Fookes op 31 oktober gezien in de steeg ten oosten van Klaas Meinerts (KLAAS MEINERTS) ; ze had iets in haar "schorteldoek" dat rinkelde - missive van het Hof van Friesland met opdracht om Attje Fookes in het gedemolieerde blokhuis te brengen en om "Key Toffeltje" te arresteren - verklaring d.d. 15 april 1756 van Geiske Jans (GEESKE JANS), alias "Key Toffeltie", oud 43 jaar, thans wonende te Bergum en gedetineerd; ontkent het bestaan van afspraken met Attje Fookes - missive van het Hof van Friesland d.d. 16 april, met opdracht om Geiske Jans voorlopig vrij te laten. 

Origineel: Tresoar, toegang 13-38, inv.nr. 2, pag. 99 Op microfiche beschikbaar op studiezaal Tresoar.



           

Leeuwarden in 1602 vanuit het zuiden, getekend door Pieter Bast. De Blokhuispoort (1499 gebouwd) is daar te zien, en de gevangenname in het 'gedemolieerde blokhuis' is te  Leeuwarden.  Hier werden mensen opgesloten in afwachting van het vonnis. 

Okke: 

"Hoi Sytie, it is mooglik dat Joukje en Thijs broer en suster wienen mar bewiis ha ik net fine kint.

Joukje kaam fan Jistrum en it is ek best mooglik fansels dat se der foar har houlik mei Gerrit Ykes yn April 1743 der tsjinne hat ofsa. De tsjerke registers fan Achtkarspelen binne gewoanwei hopeleas en derom ha ik ek net utfine kint wa de alders ensa fan Marten Martens wienen dyt yn 1693 mei de widdo Pietje Sjoerds yn Burgum trouwde – (Met attestatie van Drogeham).

Ik ha alles neisocht en wol nammen fun dyt der miskien byhearden mar de dumny der yn de 17de ieuw wie, sa te sjen, net it skerpste mes yn it laadsje'.


Okke: 17-5-2012

"Aatje Fokkes

(AATJE FOKKES) geboren 1727/ 28tr. 1. Thijs Jans, tr. 2. Bergum 1 mei 1785

Sjoerd Oebeles (bdn te B.), woont 1748 te Twijzel, 1756 te Bergum (TIE B1, 99 107,

beschuldigd van diefstal, naar het blokhuis te Leeuwarden)

 

Okke: 'Dizze Joukje Jans wie in suster fan Thijs Jans hear'

Joukje Jans

(JOUKJE JANS) overl. Bergum 1791/93, tr. 1. (ond. Bergum 27 april 1743)

Gerrit Ykes, v Bergum, zij v Eestrum, tr. 2. (ond. Bergum 21 sept. 1754)

Gosse Bruins (bdn v Bergum); TIE S24 223, S26 159 392 (erfg. o.a. Antje Thijsses,

tr. Sjoerd Doekes)

Gosse Bruins wie skuonmakker oan de Skoalstrjitte yn Burgum en Joukje en Gosse ha gjin bern han en derom wie Antje dus ek erfgename.

 

Okke:  "Aatje Fokkes wie eins wol in dogeniet want der binne ek wat mear ferhaaltsjes oer har en alhoewol eltse undersiker seit dat Antje Tijsses in dochter wie fan Thijs Jans en Aatje Fokkes, ik bin der nog net, seker fan. Safolle genealogen kopieare mekoar faak en sa krije je dan dat in fout/ unwierheid fan de iene nei de oare oergiet.

Ik kin dus best barre dat wy de wierheid, troch gebrek fan tsjerke gegevens noait fine sille en dus wat oannimme moatte.

Dizze Geeske moat ek in nijsgjirrich figuer west ha moast rekkenje – rikke hjerrings sutelje yn 1756!!!! 

 Geeske Jans (alias Key Toffeltje) (GEESKE JANS) geboren ca.1713TIE B1 99 (1756, woont te Bergum, loopt met "bockens" (bokkingen)". 

Samar wer in stikje ut ald Burgum Sytie en tocht sa dit silst wol moai fine en jim heit em in skrik op de lea lizze tink – ik hear him al sizzen – DY WALDPIKEN FAN FROEGER HA WOL WAT UTFRETTEN. Wa wit wat oare skeletten wy nog yn de Jansma kleankast fine sille he".

       
De kinderen van Sjoerd Doekes en Antje Tijsses

Er werden 6 kinderen geboren in Bergum waarschijnlijk aan de Schoolstraat. Zoals eerder genoemd overleden twee meisjes zeer jong. In het volgende hoofdstuk worden de broers Doeke en Thijs wat meer onder de loep genomen. Hier alvast een begin. 

Doeke (1775-1843, 67 jaar)

Doeke was de oudste zoon, en werd ook kleermaker. Deze Doeke nam samen met zijn jongste broer Thijs de naam Jansma aan. Ze hebben de naam 'Jans' aangenomen maar dat was de naam van hun grootvader Thijs Jans van moeders zijde. Een ongebruikelijk keus, want normaal was de naam van de vader: Sjoerd Doekes Jansma. Maar Sjoerd Doekes- Meester Kleermaker-  overleed in 1793 toen de jongens 18 en 5 jaar oud waren. Voor de naam werd dus gekeken naar de naam van Thijs Jans. Pake Tijs Jans was al overleden op 31 jarige leeftijd in 1758; toch geldt kennelijk deze naam nog. Doeke trouwde met de weduwe Maria Procé, dochter van de kleermaker Johannes Procé uit Burgum. Maria had twee kinderen Kornelis van Dijk van 11 en Trijntje van Dijk 9 jaar. Doeke en Maria waren ook al op leeftijd, 39 en 38 jaar, maar ze kregen toch nog 3 kinderen: Sjoerd, Doeke en Antje Jansma. 

Joukjen (1776-1858, 81 jaar)

Joukjen, vernoemd naar haar oud tante van moeders zijde (Jouckjen Jans) trouwde in 1812 met Tjeerd Hendrik Poutsma uit Jistrum, Tjeerd - ook Meester Kleermaker!- was 38 jaar en Joukjen 35 jaar. 

Tjeerd stond gedoopt in de Hervormde gemeente van Eestrum/Jistrum en zijn vader was arbeider te Suamar in 1812. Joukjen was naaister (ook in het kleermakers vak!). Tijdens de huwelijksvoltrekking waren er 3 zwagers van de bruidegom als getuige aanwezig (Albert Jager van Suamar, Bonne de Vries uit  Suamar, Egbert Ritskes Feenstra arbeider te Bergum) en Doeke Sjoerds  Jansma de broer van de bruid 37 jaar, Meester Kleermaker te Bergum. In de huwelijksakte van maart 1812 werd de naam 'Jansma' al gebruikt. Tjeerd was al eerder getrouwd, maar eerst overleed zijn zoontje al jong, en in 1811 overleed zijn jonge vrouw. In 1812 trouwde Tjeerd dus de naaister Joukjen Jansma. Tjeerd overleed met 42 jaar in 1817 en de 40 jarige Antje bleef achter met een kleine tweejarige dochter (de andere twee kinderen waren al overleden). Joukjen heeft dus maar kort van het huwelijk mogen genieten, gelukkig wordt ze wel oud; 81 jaar. 

Koopacte  van 24 december 1821 vermeld dat Joukje Sjoerds Jansma een derde van haar huis verkoopt (200 gulden) aan Doeke Sjoerds Jansma, Joukje's broer. Er wordt een cedent genoemd (Fokje Brouwer). Fokje krijgt nog geld van Joukje of van haar broer Doeke en met de verkoping van een deel van haar huis is de schuld ingelost. Joukjen is zeker vooruitstrevend, want zij wordt daarna 'landbouwersche' genoemd, en in 1832 heeft ze landbouwgrond in Bergum. Joukjes dochter trouwde met 21 jaar, en daaruit kunnen we opmaken dat het Joukje toch nog redelijk goed afging in het leven. Joukjes dochter heette Antje Poutsma, en zij was ook weer naaister, en zij trouwde met Pieter van der Kolk, een 24 jarige kleermaker uit Bergum. 

     

Baukje

Baukje en trouwde met Albert Teunis van der Kooi uit Tietjerk, Baukje was tijdens hun huwelijk in 1814 al 30 jaar, en Teunis was 35 jaar. Baukje en Teunis kregen 5 kinderen. Albert was veenbaas te Garijp. Baukje was ook naaister. 

Toen hun zoon Teunis werd geboren in 1822 was vader Albert schipper te Garijp en de getuigen waren dertigjarige schipper Tadema te Optwijzel,  en de schoenmaker Wielinga uit Bergum. Wielinga zette een handtekening maar Tadema kon niet schrijven. De tweeëntwintig jarige Teunis werd met zijn maten en een paar neven Nicolai (Kornelis, Johannes en Roel) uit Bergum gedaagd wegens mishandeling in januari 1844. Tijdens schaatstochten werd behoorlijk gedronken onderweg, en vaker werd ruzie gezocht met andere jongens in de cafés. En café ruzies zijn van alle tijden..


Tijs, ook Tys genoemd

Tijs en zijn broer Doeke gaan eind 1811 naar het gemeentehuis in Bergum om hun achternaam vast te leggen. Doeke is 36 jaar en Tijs is 23 jaar, beide nog ongetrouwd. 

Tijs was kleermaker maar ook leerling boomkweker. Hij kreeg al vroeg verkering met de oudste dochter van de boomkweker Okke Tietes Bosgra. Bosgra had veel mensen in dienst waaronder Tijs. Tijs is de eerste in de Jansma familie die niet verder gaat in het kleermaker vak. Antje raakte op 16 jarige leeftijd zwanger van Tijs en toen ze moesten trouwen (schande in die tijd) was Antje 17 jaar en Tijs 25 jaar, en we spreken over het jaartal 1814 . In het volgende hoofdstuk wordt meer verteld over de broers Doeke en Tijs, en het hoofdstuk daarna gaat helemaal over Tijs en Antje en hun kinderen. Tijs en Antje zijn onze stamouders. 

Okke: 

'In soad Jansma’s ( us skaai dan fansels) binne allegearre koart foar de kop hjer.

Oh ja, yn 1811, neffens it 'Repertorium van Familienamen in 1811- 1812 in Friesland aangenomen of bevestigd – Deel 7 – 'binne der foar Tietjerkstradiel mear dan in Doeke Sjoerds of in Thys Sjoerds dyt de namme JANSMA oannommen ha hjer; sa ek bygelyks in Ede Hendriks, Anne Jans, Anne Pieters,Fokke Jans, Jan Hendriks, Jan Cornelis,J ohannes Jans, Lieuwe Hendriks en Pieter Jans yn de doarpen Garijp, Oudkerk, Bergum, en Oostermeer.

Fan de 10 mannen dyt de namme JANSMA oannommen ha binne der 6 werst de namme Jan yn werom sjen kinst en dat kinst eins ek hast dus wol oannimme dat de namme JAN yn us famylje ek fan in grutte betsjutting weze kin/ moat en dat kin dus allinnich as woartel ha yn of in Thijs Jans of Joukje Jans.

Der binne ek guon ut us widere famylje yn Burgum dyt de namme JANSMA net oannimne fansels en sa sjochst dan ek dat in Joost Martens de namme Louerman en Marten Martens de namme Laverman onnimme en derfoar ommers ek al Ringnalda.

Yn diel 7 fan it boppeneamde boekje, sjochst ek net ien dy't de namme JANSMA oannommen hat yn Stavoren, Utingeradeel, Westdongeradeel en yn Weststellingwerf neamt in Wybe Jans him ek Jansma – ek wer de JAN ferbining dus he.

In oare dielen fan it Repertorium bin ik ek nog sa’n 6 Jansmas tsjinkaam mei de Jan of Jans.

Ik woe wol dat ik as jonkje folle mear fan alde minsken frege moatten hie want dy koenen de famylje nog hiel goed herinnerje – wer apen yn de kont sjen fansels.

Pas goed op mekoar he.

Jan & Okke.

P.S. ik bin hast 100% seker dat der fjirder niks te finen is oer Joukje Jans, Thijs Jans en Aatje(Attje) Fokkes want ik alle mooglike boarnen neisocht".