Jansmabergum.nl 

op zoek naar betekenis 

 




Wytske van der Meulen.

(11-12-1851 te Kollum- 17-1-1918 te Easterwierum), 66 jaar. 



Okke 26-sept- 2010

"Ik soe tige graach wat mear witte woll Sytie werom de soanen fan Sjoerd en Wietske ut Burgum weigien binne en yn Poppenwier en omkriten belanne binne - it sil wol om alde Maaie west ha tink en Wietske en Jantsje binne yn 1905 dy kant ek utgien nei Sjoerd syn stjerren yn 1904.Tiettsjerksteradiel wie in tige kristlike gemeente en siet hast tichtplakt  mei krantepapier. As jongkeardels gongen we de klaai ek oer te dunsjen - Grou, Jirnsum, Reduzem, Wytgaard, Terherne, Akkrum, Ljouwert en alles op't fytske fansels'. 


Overgrootouders van Wytske.


  

-          Tjeerd Geerts van der Meulen, (geboren 1747 in Dokkum - overleden  1821 Burgum). Uurwerkmaker te Burgum.

-          Antje Jochums, ( geboren 1745  te Garyp- 1821 overleden)

Er is een acte bij Tresoar, waarin de weduwe Atje Jochum’s het huis in Burgum verkoopt, in het sterfjaar van haar man. Het huis stond waarschijnlijk aan de oostelijke Schoolstraat, in de buurt van de tuinderijen van de Bosgra’s.

   

Tjeerd Geerts van der Meulen naam is vaker verbonden met die van Wybe Lautenbach uit Burgum, ( Wybe, koopman,  was gehuwd met Sara Lautenbach , beiden met dezelfde achternaam, en hun dochter Tjitske Lautenbach huwde Tiete Okkes Bosgra in 1819. Wybe overleed plotseling in 1819, nog maar 41 jaar). Tjeerd Geerts van der Meulen en Antje Jochums overleden vlak na elkaar in 1821 beiden over de 70 jaar: 


 Tresoar: 1821 Bergum, notaris Gerrit Wilhelmij, Gemeente: Tietjerksteradeel, Provisionele en finale toewijzing

Betreft de verkoop van het huis nr. 179 te Bergum, koopsom fl. 1300

- Antje Jochums te Bergum, weduwe van Tjeerd Geerts van der Meulen, verkoper

- Geert Tjeerds van der Meulen te Bergum, verkoper

- Douwe Tjeerds van der Meulen te Optwijzel, verkoper

- Jelmer Tjeerds van der Meulen te Bergum, verkoper

- Antje Tjeerds van der Meulen te Bergum, gehuwd met Tjeerd Oebles Popma,

  verkoper

-    Sara Lautenbach te Bergum, weduwe van Wybe Lammerts Lautenbach, koper.

















Kaartje van de Schoolstraat 1832. Aan de zuidelijke kant van de straat stond het huis van bakker Lautenbach, een stukje verder het huis van Geert Tjeerds van der Meulen. Het zou kunnen dat ‘huis 179’ gekocht is door de Lautenbachs , en dat er een bakkerij in kwam rond 1832. In de advertentie worden ook genoemd Antje en Tjeerd Oebles Popma de timmerman. Zij woonden in de zuidelijke straat vanaf de Schoolstraat, nu de Lageweg. 


Tresoar: 1821 Bergum, notaris Gerrit Wilhelmij Gemeente: Tietjerksteradeel Verkoping Betreft roerende goederen, opbrengst fl. 224 

- Antje Jochums te Bergum, weduwe van Tjeerd Geerts van der Meulen

De roerende goederen in hun huisje werden verkocht voor 224 gulden toen Antje en Tjeerd in het zelfde jaar overleden, in 1821.

 


Tjeerd Geerts van der Meulen en Antje Jochums, kregen naar bekend 4 kinderen, allen in Burgum geboren:

  1. Douwe      Tjeerds van der Meulen (1776- 1861)
  2. Geert      Tjeerds van der Meulen (1781- 1855)
  3. Jelmer Tjeerds van der Meulen (1782-1855)
  4. Antje      Tjeerds van der Meulen (1789-1824)


Jelmer is de pake van Wytske van der Meulen en de vader van Klaas van der Meulen. De familie komt uit Burgum. Bijzonderheid is dat Jelmer’s  broer Geert van der Meulen de vader is van de bekende volksschrijver Tjibbe van der Meulen.  De broer Douwe was tijdelijk gedetineerd te Leeuwarden toen zijn 11 maanden oude dochtertje overleed in Tytjerk.






























Wytske’s vader was de neef van Tjibbe Gearts van der Meulen, een bekende Fries. De foto laat hun huis aan de Schoolstraat zien.

Wiki: Tsjibbe Gearts van der Meulen ( Burgum, 6 maaie 1824 - 16 maart 1906 ) ( Meast Tsjibbe Gearts neamd) wie in Fryske skriuwer en fierder klokmakker, post, drukker, redakteur en útjouwer fan de Burgumer Courant. Hy makke in reis nei de Feriene Steaten en hat dêr wiidweidich ferslach fan dien; hy stipe emigraasje. 



Okke 9-7-2012:

"Nog in pear stikjes ut de LC - moai eins dat dy krante digitalisearre is he.
Ik woe wol dat se dat ek dienen mei de Burgumer Krante fan Tjibbe Gearts van der Meulen.
Dizze man wie froeger ek reis agent yn Burgum en hat de reizen foar 100 den minsken fersoarge fansels en dat him ek gjin wynaaien lein ju.
Ptotten ut dy omkriten binne ek nei Pella VS emigrearre en ha der, sawol as op oare plakken grutte Fryske mienskippen festige, letter is dat ek bart mei in Grand Rapids en de griffemearden hienen der ek harren eigen skoallen en universiteit.
Myn freon Hindrik Baron ( Wrede Paradys ek) hat der ek prof west, syn broer Sytze is der gods smoarryk wurden.
Dat wie eins ek sa mei de Thys Sjoerds jonges der ommers - dy rieden yn de 30'er jierren ek al yn grutte autos en hienen harren eigen buorkerijkes.
Yn it Fryslan dat se achterlitten hienen, hienen har alde wurkjowers nog net iens autos en de Pachtwet wie der doe ommers ek nog net iens.
De komelkers op de klaai hienen niks yn te bringen en guon waarden sa fan de pleats set - ik wit ferdomme earlik net werom de Pachtwet net earder ynfiert wurde koe as 1937, mar ja Fryslan wie doe ek wat in achter gebleven gebied en de Denen ha de Friezen doe ek it suvel wurk leart en as it net oan  in Jongsma lein hie wa wit hoe lang it doe ek nog duorje soe eart it Frysk stamboek foar fee en hynders der kaam.
Sa'k my herinnerje kin wie dat yn 1897 yn de moaie alde kroeg by Reduzem - De Drie Romers - godkens wat ha wy der froeger in protte dunse.
T'Deel wie ien fan deade gemeentes yn Fryslan - fol mei dy griffemearde famme ferkrachters, mar yn Idaarderadiel wie it wille - Reduzem, Jirnsum, Grou, Akkrum, Aldeskoat.
Wat ha wy eine offytst en famkes thusbrocht op ofleine buorkerijen yn it Grouster en Wergeaster Leechlan.
Myn neef Douwe Janma fan Idaard wie doe ek de grutte feestmakker en sweefde de hiele wrald ek of mei syn maten yn de Citroen Traction Avant.
Douwe rekkene ek net yn gunen hear mar yn gleskes bier.
Moaie dagen en wike einen by omke Japik en tante Liifke der op de polle yn Idaard - edele minsken en myn leafste omke oan heite kant".








Grootouders van Wytske. 


 -          Jelmer Tjeerds van der Meulen, (geboren 1872 in Burgum marie- overleden 1855 Burgum). Jelmer was Meester schoenmaker en koopman in Burgum.

-          Wytske Johannes Eisinga, (geboren 1788 te Wijnjeterp- overleden 1851 Bergum)

Jelke en Wytske trouwden in 1812 in Burgum.


Ooms en tantes van Wytske:

 

 

  1. Omke      Johannes Jelmers van der Meulen, 1812 te Burgum.
  2. Muoike      Antje Jelmers van der Meulen, 1814 te Burgum
  3. Omke      Tjeerd Jelmers van der Meulen, 1816 te Burgum, koetsier. 
  4. Klaas Jelmers van der Meulen, 1818      te Burgum, vader. 
  5. Muoike      Trijntje Jelmers van der Meulen, 1820 te Burgum.

     

Jelmer had als beroep ‘schoenmaker’ opgegeven tussen 1812 en 1814. Bij de geboorte van zoon Tjeerd in 1816 werd hij ‘Meester Schoenmaker’. Jelmer zal de Meesterproef hebben gehaald. Het gezin heeft hoogstwaarschijnlijk  aan de Schoolstraat hebben gewoond, want bij de geboorte van zijn kinderen komen de getuigen, ‘als gebuurte’ vaak weer mee. De gezamelijke buren zijn Simen Mintjes de Vries, de ‘slagter’ en Harmen Smit, vroed en heelmeester, mensen in de kracht van hun leven. Bij de geboorte van de oudste zoon Johannes in 1812 was Okke Tietes Bosgra, de boomkweker als getuige meegekomen.























Kaart uit 1832 Hisgis, de woning aan de Schoolstraat van slager Simen Mintjes, vlakbij Het Roodhert.


  1. Omke Johannes huwde later een  dochter van boer Klaas Wigledam uit Poppingawier; Joukje. Joukje en     Johannes waren beide arbeider en dienstbode op een boerderij in Wirdum.  Toen ze trouwden was Johannes 26 jaar en Joukje 22 jaar. Joukje haar      zwangerschap was niet meer te verhullen, want ze was in verwachting van      een tweeling, die 2 maand na haar huwelijk ter wereld kwam. De kinderen  hebben het niet overleefd, en misschien zijn ze te vroeg geboren. Na de  tweeling hebben ze een zoon Klaas en 2   dochters Wytske en Hinke gekregen. Joukje werd maar 33 jaar, en  Johannes is opnieuw een huwelijk aangegaan (met Akke Eenhuistra). Johannes is altijd in de Greidhoeke  blijven wonen.
  2. Muoike Antje huwde met weduwnaar Jan  Ruurds van der Lei van Eestrum. Jan was timmerman in Burgum en met zijn      eerste vrouw heeft hij waarschijnlijk geen kinderen gekregen. Jan was 29   en zijn eerste bruid 30 jaar. Na 5 jaar huwde Jan opnieuw met Antje Jelmers van der Meulen uit Burgum. Jan was inmiddels 34 jaar en Antje was     31 jaar. Jan was  timmerknecht tijdens zijn huwelijk en zijn beide ouders waren al overleden. Antje was     dienstmeid te Bergum. De getuigen van hun huwelijk waren Folke Coenradi, agent van politie 48 jaar, Pieter Wadman koopman, 26 jaar, Folkert Wadman,  zonder beroep 26 jaar. Zij kregen kinderen,  2 dochters Limke  en Wytske, en 2 zoons Jelmer en Ruurd. Het is onduidelijk wanneer Antje en  Jan zijn overleden.
  3. Omke Tjeerd Jelmers van der  Meulen, koetsier,  trouwde op 39  jarige leeftijd in Leeuwarden met Grietje Simons, 30 jaar. Ze kregen een dochter Wytske en 2 zoons, Jelmer en Johannes, opgegroeid in Leeuwarden.
  4. Vader Klaas Jelmers van der Meulen groeide op in Burgum, maar trok later naar Kollum als arbeider, waar hij zijn latere vrouw Aafke Klazes  Smids huwde.
  5. Muoike Trijntje Jelmers van der Meulen. Trijntje verhuisde naar Leeuwarden, waar ze op 40 jarige leeftijd  huwde met Gerben van der Hoek, een weduwnaar en werkman uit Huizum, 43 jaar, met 4 jonge kinderen. Trijntjes ouders waren al overleden tijdens haar huwelijk. Gerben werkte als  arbeider in Roordahuizum en Trijntje verhuisde mee  in de koude maand  december 1861. In  Roordahuizum  kreeg het echtpaar  nog een 1 dochter: Antje van der Hoek, geboren in 1863. Kleine Antje  werd maar 18 dagen oud.


  De andere grootouders waren:

 

 

-          Klaas Reinders Smids, (28-1-1776 geboren te Burum- overleden met 51 jaar op 13-3-1827 te Kollum) ‘dienstknegt’ te Kollum

-          Jantje Douwes Schonenburg ( geboren 23-4-1787 te Burum- overleden 9-11-1872 te Kollum op 85 jarige leeftijd). Bij de geboorte van dochter Janke wordt zij Jantje Douwes ‘de Jong’ genoemd. Bij overlijden van dochter Janke heet zij ‘Klarenburg’. 


De grootouders komen dus van het kleine dorpje Burum, oostelijk van Kollum. Zij woonden later in Kollum. Er zijn een aantal landbouwers met  eigen land richting gebuurte van Kollum. 


De kinderen van Klaas en Jantje, dus de ooms en tantes van Wytske, waren:

  1. Omke  Douwe Klazes Smids (22-8-1814 onder Kollum- overleden 1895), hij woonde in Buitenpost,  trouwde met Annigje (Annechien) Hendriks Niemeyer. Omke Douwe was wagenmaker in Huizum. Neef van Wytske: Jan     Smids (1889).
  2. Omke  Reinder Klazes Smids (31-3-1823 onder Kollum)
  3. Muoike  Sapke Klazes Smids
  4. Muoike Janke Klazes Smids trouwde AEetse Rinzes Postma in 1852 in Kollumerland. Nichtje: Johanna (2-5-1854, Kollum) en neef Rinze Postma (2-5-1854 Kollum). Tante Janke en omke AEetse waren bakker in Oudwoude.
  5. Aafke Klazes Smids, moeder.






























Tresoar.  1869 Kollum, notaris D.H. Andreae Gemeente: Kollumerland Provisionele en finale toewijzing 

- Douwe Klazes Smids te Buitenpost, verkoper 

- Jantje Douwes Schonenburg te Burum, weduwe van Klaas Reinders Smids, verkoper

 - Eerdse Rinzes Postma te Oudwoude, gehuwd met Janke Klazes Smids, verkoper 

- Klaas Jelmers van der Meulen te Bergum, gehuwd met Aafke Klazes Smids,   verkoper.




Jantje Douwes Schonenburg, grootmoeder  van Wytske van haar moeders kant, verkoopt greidland in het terpdorp Burum. Jantje Schonenberg was toen  82 jaar in 1869  en wilde waarschijnlijk haar bezit verkopen en verdelen. Burum is een buurdorp van Kollum. Daar kwamen de Schonenburgs en de familie Smids/Smith vandaan. Vanuit de erfenis wilde Wytske’s oom Douwe verkopen evenals  tante Janke en haar moeder Aafke Smids. Bij deze provisionele en finale toewijzing ging het om de erfenis van Klaas Reinders Smith. Jantje Schonenburg is kennelijk daarna verhuisd naar Oudwoude, inwonend bij haar dochter Janke en schoonzoon, bakker Eerdze Postma. 



De ouders van Wytske van der Meulen en haar boers en zuster.  



De ouders waren:

-          Klaas Jelmers van der Meulen uit Burgum

-          Aafkes Klazes Smids uit Kollum.

De trouwerij,  in juli 1848,  tussen Klaas en Aafke moest ook zeker voortmaken want de bruid was al 8 maand in verwachting.

     

De kinderen werden allen geboren in Kollum:

  1. Jelmer  Klazes van der Meulen, augustus 1848 te Kollum
  2. Jantje  Klazes van der Meulen, 1849 te Kollum
  3. Wytske Klazes van der Meulen, 1851  te Kollum
  4. Klaas  Klazes van der Meulen, 1855 te Kollum.


Vader Klaas Jelmers van der Meulen groeide op in Burgum, maar trok later naar Kollum als arbeider, waar hij zijn latere vrouw Aafke Klazes Smids trof. Aafke was geboren in Kollum en was dochter van een ‘dienstknegt’.  Het is waarschijnlijk dat beiden als arbeider bij een boer gediend hebben. Klaas en Aafke trouwden in juli 1848, de bruidegom was 29 jaar en de bruid 28 jaar. Klaas heeft wel land gehuurd in Kollum, zoals de acte verteld in 1851, hij huurt bouwland voor een jaar, voor de huursom van 185 gulden. Waarschijnlijk had het gezin Klaas van der Meulen een klein boerderijtje met wat koeien en een stukje bouwland. In 1862 verkopen Klaas en Aafke hun huis in Kollum. Klaas is 44 jaar en Aafke is 43 jaar. De leeftijd van hun kinderen zijn bij verhuizing van Kollum naar Burgum:

 

 

         
    1. Jelmer: 14 jaar
    2.   
    3. Jantje: 13 jaar
    4.   
    5. Wytske: 11 jaar
    6.   
    7. Klaas: 7 jaar. 





    Een paar opmerkelijke jaartallen in de familie van der Meulen zijn 1855: 

    - Douwe Tjeerds van der Meulen (overgrootvader van Wytske)overleden 7-2-1855

    - Klaas van der Meulen (vader van Wytske) geboren 24-2-1855

    - Johannes van der Meulen (oom van Wytske) overleden 5-4-1855

    - Jelmer van der Meulen ( pake van Wytske) overleden 30-7-1855

    - Geert van der Meulen (broer van pake Jelmer van Wytske) overleden 27-10-1855

    Beide overgrootouders overleden in 1821 na elkaar, beide ouders van Wytske van der Meulen vlak na elkaar in 1894. 
























    Frederik Engel (1872-1958) 'de melkster'.



    Tresoar: 1862 Kollum, notaris D.H. Andreae Gemeente: Kollumerland Provisionele en finale toewijzing Betreft de verkoop van een huis te Kollum, koopsom fl. 777

     - Klaas Jelmers van der Meulen te Kollum, verkoper 

    - Jelle Pieters Spaan te Kollum, koper


    Waar naar toe verhuisden ze in Burgum? Hoogstwaarschijnlijk aan de Schoolstraat. Oer Pake Tjeerd van der Meulen en oerbeppe Antje Jochums hadden gewoond op nummer 179 (in 1821 verkocht). Wytske’s pake Jelmer Tjeerds van der Meulen, de Meester schoenmaker,  was daar waarschijnlijk opgegroeid en zal zijn bedrijfje daar nog hebben gehad. 








    Bergum anno 1886 door Anne Tjibbe van der Meulen (geboren 1862 Burgum en zoon van Tjibbe Gearts van der Meulen en  Grietje Peerenboom), een zoon van Wytske's neef. 






    De broers en zuster van Wytske van der Meulen.

     

    -          Broer Jelmer Klazes van der Meulen trouwde vrij laat met 50 jaar met Martje Bosma, 53 jaar. Martje kwam van Hurdegaryp. Jelmer was koetsier, net als zijn oom Tjeerd Jelmers van der Meulen. Martje was weduwe en nam dochters mee van 20 en 22 jaar, waarschijnlijk het huis al uit. Maar de meeste Burgummers kenden Jelmer als Jelke van der Meulen, de eigenaar van het Roodhert van 1880 tot 1885. Jelke is lang ongetrouwd gebleven. 

    -          Zuster Jantje Klazes van der Meulen huwde Doeke Gerbens van der Hoek uit Goutum. Antje is 37 jaar en Doeke is 40 jaar als ze trouwen. Doeke werd ‘koemelker’ genoemd in hun trouwakte. Jantje van der Meulen was in de trouwakte woonachtig te Hurdegaryp., ze is daar waarschijnlijk dienstmeid geweest.  Doeke was een weduwnaar, en nam in zijn huwelijk zijn dochtertje Jeltje van der Hoek mee, een meisje van 12 jaar. Doeke was smid van beroep en samen met zijn tweede vrouw Jantje van der Meulen woonde hij in Rauwerd/Raerd. Later is dit dochtertje Jeltje van der Hoek, met een politieman van Terschelling getrouwd in 1902 in Amsterdam. Jantje en Doeke kregen samen ook nog een dochtertje, Hylkje Aafke van der Hoek in 1888, geboren in Rauwerd/Raerd. De naam Hylkje komt van Doeke’s overleden vrouw Hylkje Hellinga, en de tweede naam ‘Aafke’ komt van de moeder van Jantje en Wytske van der Meulen. Beppe Aafke leefde nog toen haar kleindochter Hylkje Aafke werd geboren. Hylkje (1888) was de jeugd vriendin van mijn beppe Jantje Jansma (1888) uit Burgum. Ze heeft in haar poëzie album geschreven zo rond haar 16e jaar. Er is een hoofdstuk over het poëzie album. Er is en familieverband tussen de van der Hoek familie, die getrouwd was met haar tante Trijntje van der Meulen, een zuster van haar moeder en Wytske's zuster. 

    -          Wytske Klazes van der Meulen groeide op in Kollum. Er waren na 1855  geen grote sterfgevallen meer in haar familie, pas toen Wytske 42 jaar was overleden haar ouders in het zelfde jaar in 1894. Misschien zijn er bijzondere ziekten uitgebroken rond 1894 omdat haar ouders vrij snel na elkaar overleden. Haar vader was ‘dienstknegt’ te Kollum, en haar moeder Aafke, die net weduwe was, werd toen ‘koemelkster onder Kollum’ genoemd. Ze zullen een huisje en een paar koeien hebben nagelaten, en of ze land bezaten is onduidelijk. Klaas Jelmers van der Meulen overleed in Burgum en werd door 2 arbeiders aangegeven bij zijn dood. Hij werd 74 jaar en de vraag is of Klaas tijdens zijn werk overleden is, de tijd is in de voormiddag. Er was in die dagen geen pensioen dus Klaas zal op het land of tijdens het werk gestorven zijn.

    -          Broer Klaas Klazes van der Meulen . Hierover is geen verdere informatie te vinden.

      






















    Okke, juni 2013:

    Hjir ek nog in pear advertinsjes oer Doeke van der Hoek.

    1. Rouw advertinsje fan 31 Maart 1905 – it liket der op dat Doek oan kanker stoarn is of miskien TB

    2. Boereboelguod yn Raerd op 4 Maaie – it komelkers beslach wie dus net sa grut.

    Yn dy tiden koe in boer ek net mear as 8 – 9 kij fersoargje as in ienmans bedriuw – melkerij, gers meane, hea en kuil meitsje, sleaten heakelje, stikel luke ensf.

    It hus ree wie ek net folle en ik freegje my ek of wert Jantje van der Meulen doe hinne gien is – dyn beppe wie nei har neamd he.



    Okke 8-6-2013

    "Hoi Sytie,
    Hjir ek nog in pear advertinsjes fan Lieuwe de Boer, de man fan Hylkje.
    Lieuwe wie veecontroleur. Wat dat precies ynhalde yn dy tiid, wit ik net safolle fan mar Thys sil der wol goed fan op’e hichte weze tink.
    It is gjin keurmeester mar tekent wol alle papieren dyt mei it stamboek fee en de eksport fan fee te meitsjen ha, sa as ik my alteast herinnerje kin hear.
    Sa te lezen liket it ek wol dat Lieuwe oan kanker stoarn is he.
    Lieuwe syn 1ste frou Trijntje Wiersma, sawol as Hylkje Aafke van der Hoek, Lieuwe sels ek Hylkje har heit Doeke van der Hoek en har mem Jantje van der Meulen binne allegearre begroeven yn Skearnegoutum,
    froeger Wymbritseradiel en sunt 2011 ien grutte gemeente wurden mei Boalsert, Nijefurd, Snits en Wunseradiel ta Sudwest Fryslan.
    Sa as it likt Sytie is Jantsje van der Meulen nei it ferstjerren fan har man Doeke yn Raerd ek al rillegau nei it boereboelguod fan 4 Maaie 1905 ferhuze nei Skearnegoutum.
    Fan de 2 bern fan Hylkje en Lieuwe ha’k niks fan werom fine kint – yn 1953 wnnet dochter Jeltje yn Warnsveld,Gld en is net trouwt en de oare dochter is mei in Ir. Posthumus trouwt.
    Der stjit under Obij en wert dat leit wit ik net – New Mexico miskien?"

     

            Wytske trouwde in mei 1872 met Tijs Sjoerds Jansma in Burgum. De bruidegom was 23 en de bruid was 20 jaar. De ouders van Wytske werden ‘herbergier’ genoemd te Bergum. Tijs was tijdens zijn huwelijk ‘aanlegger van tuinen’.  Voor zijn huwelijk reisde Tijs vaker van Uithuizen naar Burgum, naar de boomkwekerij die opgezet was door zijn grootvader Okke Tietes Bosgra. Zijn vader Sjoerd had planten en stekken nodig in de Groninger polder, en Tijs werd als jongenman waarschijnlijk op pad gestuurd om het groen aan te voeren.   


    De 11 kinderen van Wytske Klazes van der Meulen en Tijs Sjoerds Jansma met de belangrijkste gebeurtenissen vanuit notariële aktes: 


       

























      De kinderen van Tijs en Wytske, met traditioneel vernoemde namen en de gebeurtenissen via notariele akten worden erbij genoemd.  


    1. Sjoerd Tijsses Jansma  (2-8-1873  te Burgum). Tijs  wordt ‘kastelein’ genoemd. Jongen vernoemd naar pake Sjoerd Jansma. Deze heeft de kleinzoon gekend. 
    2. Klaas Tijsses Jansma  (25-6-1876 te Burgum) (1.00 uur). Tijs wordt ‘herbergier’ genoemd. Boelgoed vee, kasteleinsgoed op Huis ter Heide  op 8 mei 1877. Jongen vernoemd naar pake Klaas van der Meulen. Hij heeft zijn kleinzoon gekend. 
    3. Okke Tijsses Jansma (23-12-1878 te Burgum). Tijs wordt ‘landbouwer’ genoemd. Jongen vernoemd naar zijn oom Okke of overgrootvader Okke Bosgra. Hij overleed met 9 maanden.
    4. Aafke Tijsses Jansma (5-10-1880  te Burgum). Tijs  wordt ‘landbouwer’ genoemd.  Boelgoed boerengereedschappen en meubilair op 10  mei 1881. Meisje vernoemd naar haar beppe Aafke. Ze heeft haar kleindochter gekend. 
    5. Okke Tijsses Jansma (31-1-1882 te Burgum). Tijs wordt      ‘koopman’ genoemd. Boelgoed van hun woonhuis en pachtboerderij op 7 januari 1882 in  Het Roodhert bij Tijs’ zwager Jelke van  der Meulen. 
    6. Jelmer Tijsses Jansma (1-12-1882 te Hurdegaryp).  Tijs      wordt ‘koopman’ genoemd. (Tijs Hendrik Feenstra kastelein te Burgum is  getuige; een oom van Tijs). Jongen  vernoemd naar oom Jelke van der Meulen en overgrootvader Jelmer van der Meulen.
    7. Jan  Tijsses Jansma (8-3-1886 te Burgum).Tijs      wordt ‘arbeider’ genoemd. Jongen vernoemd naar zijn overleden oom Jan Jansma, die op weg was naar de Atjeh oorlog. 
    8. Maaike Tijsses Jansma (4-9-1887 te Burgum.  Het      kind wordt aangegeven door de vroedvrouw (Antje Bastiaans Hogendijk), omdat vader Tijs ‘arbeider’ door  werk afwezig was. Tijs werkte voor Bosgra in Uithuizermeeden. Meisje vernoemd naar overleden beppe Maaike Jansma-Wadman. 
    9. Jantje  Tijsses Jansma (2-12-1888 te Burgum).Tijs wordt ‘arbeider’ genoemd. Meisje vernoemd naar stiefmoeder Jantje  Linthorst of Wytske's zuster Jantje van der Meulen. Beiden hebben Jantje gekend. 
    10. Sikke  Tijsses Jansma (31-5-1890 te Burgum).  Het      kind wordt aangegeven door dezelfde vroedvrouw, omdat vader Tijs ‘arbeider’ door  werk afwezig was.  Jongen vernoemd naar overleden oom Sikke Jansma die maar 5 jaar werd en half broer van zijn vader; oom Sikke die 23 jaar werd. 
    11. Douwe  Tijsses Jansma (12-3-1893 te Burgum).Het  kind weer wordt aangegeven door deze  vroedvrouw, omdat vader Tijs ‘arbeider’ door  werk afwezig was. Jongen vernoemd naar overleden stiefoom Douwe de Boer  die 34 jaar werd. Een aantal maanden voor het huwelijk van Tijs en Wytske stierf Douwe toen. 


    Okke 10-12-2014

    Antje Bastiaans wie beromt yn Burgum as De poppeheinster dyt ek alle bern fan Thys Sjoerds en Wietske Klazes yn de wrald brocht hat. Op 30 April 2012 ha’k dy der in moai stik oer stjurd fan de Horizon – it tiidskrift fan it Burgumer Streek Museum.

    In pear jier lyn koest it downloade mar dat kin no net mear spytiger genoch.

    Samar mar net.

    Tuut fan us hjir,

    Jan & Okke.

               















    Dit is vroedvrouw Antje. Er is een mooi stukje over haar geschreven door Klaas Henstra van de Sterrewacht Burgum. Antje was een flinke en intelligente vrouw met 9 kinderen die wilde bijverdienen omdat haar man langzamerhand te veel dronk en de inkomsten minder werden. Antje was niet alleen vroedvrouw  maar later ook baakster. Volgens de verhalen was ze vaak s nachts onderweg naar een bevalling en keek dan naar de nachtelijke sterrenhemel, waar ze studie van maakte en boeken uit de bibliotheek leende. Ze woonden aan de Lageweg, en beide echtelieden zijn erg oud geworden. 


    Klaas Henstra: 

    In tal jierren lyn krige Streekmuseum/Volkssterrenwacht Burgum in nijsgjirrich gimmelearden muorreplaatsje mei de
    tekst ‘A. Huizenga, vroedvrouw’. En dan begjint in syktocht mei de fragen: Wa wie dy frou, wêr wenne hja en hoe ferrûn har libben. De foarste fraach wie net sa dreech te beanderjen. Antje wie de dochter fan de Haagse tuinarsjitekt Sebastiaan Hoogendonck en Grietje Bosgra, dochter fan de Burgumer beamkweker Tiete Bosgra. Antje libbe fan 1831-1922. Hja troude yn 1851. Mei har man Johannes Tjallings Huizinga (1828- 1925), in rike Burgumer boeresoan, wenne hja oan de Legewei yn Burgum.It fierdere ûndersyk levere in tal bysûndere ferhalen op oer it libben fan Antje en har man. Derút hat bliken dien dat Antje in dreech libben hân hat. Mar hja hat der wat fan makke.

    Eins kinne jo sizze, dat hja in frou wie, dy’t net fan ien slach lei. Hja naam sels de leie en die wêr’t in soad froulju yn har tiid net iens oan tochten.  Koartsein: in tige selsstannigge, emansipearre frou.

    Ut it houlik van Antje en Johannes kamen njoggen bern fuort. Foar safier seach it libben fan it pear der goed út. Mar nei in tal jierren rekke Johannes slim oan ‘e drank en Antje seach gjin kâns mear har bern in goede opfieding te jaan. Om’t Antje sawol fan heite as memmeside fan goede komôf wie, woe hja har bern ek wat meijaan. It jild rekke lykwols op oan ‘e drank en de ynkomsten fan Johannes waarden yn de rin fan de tiid minder.

    Der moast in oplossing fûn wurde. Antje wie in yntelliginte en flinke frou. Hja assistearre de pleatslike dokters al by befallingen. As in befalling dreech wie, sei de dokter faak:

    ‘Haal Antje Huizinga maar even’. Kaam de dokter letter werom, dan wie de poppe

        

    der meast al. Sa kaam it, dat de Burgumer dokter Lambertus Bochardt tsjin oerbuorfrou Antje sei, dat hja mar foar kreamheinster leare moast. Der wie in deiskoalle yn Grins, mei in oplieding fan twa jier. Dokter makke alles yn oarder. Sa reizge Antje Huizinga eltse moandei mei tram en trein nei Grins en kaam earst de freeds wer thús. Wy prate oer de perioade om 1870 hinne. De âldste dochter Grietje soarge troch de wike foar de oare bern. Yn dizze perioade krige Antje ek nochris har njoggende bern. Yn de wykeinen moast der fan alles regele wurde: it wie ien en al drokte. Sa kaam it wol ris foar dat Antje oan it begjin fan in nije leswike siet te knikkeboljen. Dan seine har klasgenoaten: ‘Professor, Antje Huizinga slaapt’. Meast wie it antwurd: ‘Laat Antje maar slapen, die weet meer met de ogen dicht, dan jullie met de ogen open’. 


    "Nei Antje’s eineksamen waard hja fuortdaliks troch it gemeentebestjoer fan Tytsjerksteradiel

    beneamd ta kreamheinster, in berop dat hja fjirtich jier útoefene hat. Alle besites troch de hiele gemeente waarden geandefoet ôflein. Tidens har nachtlike kuiertochten hie hja in grutte belangstelling foar de stjerrehimel. Dy ynteresse waard sa grut dat hja stúdzje fan de stjerrekunde begûn te meitsjen.

    Derta liende hja boeken fan Weremeus Buning fan Eastermar. Op twa febrewaris 1921 wiene Antje

    Hoogendonck en Johannes Tjallings Huizinga santich jier troud. It waard in grut feest. Hja waarden mei de auto fan dokter Aris Zwart fan hûs helle foar in feestlike rit troch de gemeente. Dokter’s feint Bienze Haanstra siet oan it stjoer. Doe’t it pear in lange tocht makke hie, waarden hja mei muzyk fan de beide Burgumer korpsen ynhelle en alles waard op foto fêstlein. Ek de parse makke melding fan

    it barren. De skribent wist lykwols fan de foarke en de stâle. Hy skreau: ‘En hoewel hun huwelijksbootje door stormen soms geteisterd werd, kwam het eindelijk in kalmer

         

    water’. Johannes Tjallings Huizinga waard 96 jier âld. Antje Hoogendonck berikte de leeftiid fan 91 jier. In sterke frou mei in sosjale ynslach. By earme minsken die hja net allinne de befalling, mar bleau hja ek nochris dwaande as baakste".  



    Okke 30-4-2012:

     Tafallig hat hja, yn Sumar, ek 2 fan myn muoikes te wrald brocht – Antje en Catharina fan Okke Thysses Jansma en Rigtje Douma".  





















    Reinhart Dozy (1880-1947) was een Nederlands kunstschilder. Zo kan het samenzijn er uit gezien hebben in de Jansma familie. Bij het samenzijn hoorde jenever met rozijnen (boerenjongens genaamd) en vrouwen dronken rozijnen op brandewijn (boeremeisjes genaamd). 

































    Wytske en haar man Tijs, nog vóór juli 1904. Volgens mijn heit 'iets met problemen met de maag meen ik'. 



    Tijs Sjoerds Jansma stierf in juli 1904, volgens de advertentie zeer onverwacht. Hij was 55 jaar en Wytske was 52 jaar. Waardoor Tijs plotseling stierf is onbekend. Tijs werd begraven op het kerkhof van de Grote kerk in Burgum. In het hoofdstuk over Tijs wordt meer over zijn leven verteld, zoals de volgende  alinea:



    In 1904 was er een situatie in dit gezin ontstaan die om een oplossing vroeg. Wytske was een nog vrij jonge weduwe en de meeste kinderen waren al jong aan het werk. Het werk in de landbouw waar het beste loon werd uitbetaald was op dat moment in de gemeenten Rauwerderhem en Idaarderadeel;  gemeentes in de westhoek van Friesland. Daar schreven zij zich in, de een na de ander. Wytske was haar man verloren en dus haar vaste inkomen, en had nog jongere kinderen in huis die nog niet konden mee verdienen. De andere kinderen zullen aan hun moeder hebben bijgedragen, maar die situatie was niet handig, temeer zij  contant geld moeten brengen. het kon niet worden overgemaakt maar er moest voor gereisd worden wekelijks, en er moesten financiële zaken gecoördineerd worden onderling. De koppen werden bij elkaar gestoken. 

    Sjoerd, de oudste zoon, was in januari 1904, dus een paar maand voor het overlijden van zijn vader, getrouwd in Rauwerderhem, in Raerd, waar het jonge paar woonde. Met verjaardagen kwam men vaak bijelkaar dus zullen de gesprekken hier over gegaan zijn. Wytske's zuster woonde in Raerd en was getrouwd met de smid, maar hij overleed ook plotseling eind maart 1905, waardoor de beide zusters weduwen waren geworden. Een grote gebeurtenis en bij de begrafenis zullen er spijkers met koppen zijn geslagen; de kinderen wilden Wytske en de jongste kinderen naar Raerd halen. Er speelde nog een ander aspect mee, namelijk het kerkbestuur in Burgum , wat een grote invloed op bedeling had van weduwen en wezen. Ik weet niet hoe dat voor Wytske heeft uitgepakt maar feit is wel dat ze de oude geboortegrond van de families Jansma en van der Meulen na vele eeuwen verliet. Ze verhuisden in april 1905 naar Raerd. 


    Een probleem was de opstelling van de dominee van de Grote kerk in Burgum. De familie Jansma was al een aantal generaties trouwe kerkgangers geweest naar de Grote Kerk in Burgum. De dominee had een grote invloed in het sociale leven, en waarschijnlijk ook in de beslissing of de Jansma jongens wel of geen werk konden krijgen.

     

    Kleinzoon Thys Huisman (1928):

    ‘ik ha fan myn mem, dyn beppe Jantsje, wol heard dat har mem in protte ferdryt hawn hat oer de fyne domny yn Burgum, en dat hat de reden west werom se der wei gien is.’

       

    Wytske ging over naar de Hervormde Kerk, maar het is onduidelijk wanneer. Volgens Okke was het gezin christelijk gereformeerd. 


    Het was een grote stap in een heel andere omgeving. In die tijd was het uren reizen om op de plaats van bestemming aan te komen. Waarschijnlijk reisden ze per paard en wagen via Warten. 




    Er woonden een aantal familieleden van Wytske van der Meulen in de nieuwe omgeving van Rauwerderhem, Idaarderadeel, of hadden er gewoond:

    -          Muoike Joukje, getrouwd met omke Johannes van der Meulen kwam uit Poppingawier. Omke en muoike leefden al lang niet meer, maar de streek was Wytske niet onbekend, al was het alleen maar van horen zeggen. Wytske’s nichten Wytske en Hinke van der Meulen waren opgegroeid in Poppingawier.

    -          Omke Gerben van der Hoek, man van haar muoike Trijntje van der Meulen, werkte als een tijd als arbeider in Roordahuizum. Beiden waren ook al lang overleden, maar Wytske moet van de boerderijen rond Roordahuizum gehoord hebben.

    -          Haar zuster Jantje van der Meulen, woonde in Raerd, weduwe van de pas overleden smid Doeke Gerbens van der Hoek ) Familieverband met familie van der Hoek: Muoike Trijntje van der Meulen was op 40 jarige leeftijd getrouwd met de weduwnaar Gerben Sjoukes van der Hoek (hij was arbeider te Roordahuizum, en had 6 kinderen, muoike Trijntje zal eerst de huishoudster zijn geweest). Jantje van der Meulen huwde één van de zonen; Doeke van der Hoek was smid te Raerd).


    Okke: 17-5-2012 

    "k wir bygelyks krekt wannear Sjoerd, Jan, Sikke , Douwe, Jantsje en harren mem ferihuze binne fan Burgum nei Rauwerderhem, Rauwerd, Oldeboorn en Poppingawier en ek wannear alde Sjoerd Tyses ut Uithuizen ferhuze is ( 5.5.1902) nei Burgum ta en der is dy alde stakker op 25 Juni 1902 stoarn.

    Ik wit dus wier ek net wannear Jelmer, Okke, Klaas, Aafke ut Burgum fertrokken binne.

    Nijsgjirrich is ek it feit dat alde Sjoerd Tyses him oanjowt as Ned. Herformd wylst Sjoerd – griffemeard is en Wietske, Jan, Sikke, Douwe en Jantje christelijk gereformeerd binne.

    Jan ferhuzet op 12 Maaie fan Oldeboorn nei Poppingawier en is dan Ned. Herformt.

    Wol wat feroaring yn harren Leauwe  dus en dat wie dus ek allegearre nei de Doleantie fan 1886 en dat wie my doe ek in hiele striid der yn dat Burgum en de Bosgra’s wienen ek grutte foarstanners fan dat “ nije” Leauwe doe en dat hat miskien ek wol in rol spylje kint ha wat wurk oangiet fansels – wienen jo net fan dat Leauwe dan gjin wurk en en ek gjin bole ferkeapje kinne ensf. – in enge saak he.

    Dat 12 Maaie waard doe Alde Maaie neamd ( en no ek nog wol miskien) – it wie de dei dat boerearebeider en famen har wer foar in jier utbesteden fansels en in protte houliken waarden dan ek faak krekt foar Alde Maaie sluten.

    Ik ha de leanen ek neisocht om dy jierren hinne en wat in ferskil tusken de Wald boerkes en de folle gruttere klaai boeren – der siet wol 100 gune yn’t jier ferskil tusken".

     

             

     

    De foto van de kinderen, aan het begin van 1905. Tijs, hun vader overleed in juli 1904, en daarna begonnen de emigratieplannen vorm aan te nemen. Okke was de eerste die daadwerkelijk ging in oktober 1905. Hij was toen 23 jaar. 


    Links: Douwe/ David, 11 jaar. 

    De 4 mannen achteraan van links naar rechts: Sjoerd/ Stewart, 31 jaar. Jelmer 21 jaar. Klaas 28 jaar. Okke/August 22 jaar.

    Vooraan: Jan/ John 18 jaar, Aafke 23 jaar, Sikke/Sam 13 jaar, Jantje 16 jaar.

    ‘’ Als meisjes 16 jaar werden, mochten ze dameskleding dragen en kon het haar worden opgestoken”( Nina Peckelsen)

       

     



    hypothetische reis van Burgum naar Raerd in 1905.

       

    Tussen 1896 en 1948 was Sumar bereikbaar per tramSumar had een eigen station, dat gestaan heeft aan de Dr. Prinsweg.

     














    De stoomtram tussen Sumar en Burgum rijdt over de brug Bergumerdam. Uit:  site dorp Sumar.

     

     

    De tramlijn begon in Dokkum en liep via Veenwouden, Burgum, Sumar, Nijega en Opeinde naar Drachten. Drachten was een groot knooppunt van tramlijnen. Van hier lag een tramlijn naar Groningen, een lijn naar Heerenveen en een lijn naar Veenwouden-Leeuwarden.

    http://tram-en-trein-in-tytsjerksteradiel.jouwweb.nl/

    De tram van Burgum via Tietjerk naar Leeuwarden is nooit aangelegd. In 1866 deed de trein zijn intrede in de gemeente Tytjerksteradiel, in 1881 gevolgd door de tram. Vanaf 1913 maakten zowel de trein als de tram beiden gebruik van het traject van de spoorlijn Leeuwarden-Veenwouden.

          

    De trein rijdt nog steeds, de tram verdween in 1948.


    Wytske, Jantje en Douwe kunnen  ook vervoerd zijn met paard en wagen, opgehaald door haar zonen. Van Burgum naar Sumar, dan via Warten (De Gravinneweg), via Wergea (Kerkbuurt), via Swichum, Wirdum, Wytgaerd, richting Reduzum naar Raerd.   






















    'Het geheugen van Nederland', een paard met eenvoudige wagen. 







    Van Burgum naar Raerd is 28 kilometer tegenwoordig over de Wâldwei.











































    Schilderij Gezicht op Warga. Door schilder Johan Elsinga (1893 Wommels-1969 Leeuwarden)  een Fries impressionist.



    Op 7 april 1905 vestigden Wietske, Douwe en Jantje zich in Raerd (Raerd 145 a, gereformeerde kerk). Op 10 april 1905 schreven Wytske (54 jaar) , Jantje (16 jaar)  en Douwe (12 jaar)  zich in bij de registers van Rauwerderhem. Het einde van een tijdperk in Noord Oost Friesland..